Turp mətbəxdə çox vaxt sadəcə salata doğranan, iti dadına görə kənarda qalan bir tərəvəz kimi görünür. Amma onun suyunu ölçülü şəkildə sınayanlar bu sadə kökün niyə əsrlərdir xalq təbabətində yer aldığını daha yaxşı anlayırlar. Turpun şirəli, kəskin və özünəməxsus dadı hər kəsə xoş gəlməyə bilər. Buna baxmayaraq, tərkibindəki C vitamini, lif, su və bitki mənşəli qoruyucu maddələr onu gündəlik qidalanmada dəyərli seçimə çevirir.
Azərbaycanda turp xüsusilə payız və qış aylarında süfrələrdən əskik olmayıb. Böyüklər onu göyərti, limon, duz və ya qatıqla yeyər, soyuq aylarda isə bal ilə qarışdırılmış turpdan boğazı yumşaltmaq üçün istifadə edərdilər. Bu üsullar elmi müalicəni əvəz etmir, amma turpun qida kimi bədənə verdiyi dəstəyi göstərir. Turp suyu da məhz bu tərəvəzdən daha rahat istifadə etmək istəyənlərin seçdiyi yollardan biridir.
Turp suyu niyə diqqət çəkir?
Turp suyu aşağı kalorili, su ilə zəngin və güclü dadlı içkidir. Bir stəkan turp şirəsi möcüzə yaratmır. Lakin düzgün qidalanma, yuxu və hərəkətlə birlikdə qəbul ediləndə orqanizmin gündəlik ehtiyaclarına kiçik, amma faydalı töhfə verə bilər. Əsas məsələ onu həddindən artıq içməmək və hər kəs üçün uyğun olmadığını nəzərə almaqdır.
Turpun tərkibində C vitamini, fol turşusu, kalium, həmçinin kükürdlü bitki birləşmələri olur. Bu maddələr turpa onun kəskin qoxusunu və dadını verir. Məhz həmin birləşmələr laboratoriya araşdırmalarında antioksidant xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Ancaq bunu xəstəlikləri sağaldan vasitə kimi qəbul etmək düzgün deyil.
Turp suyunun mümkün faydaları
1. C vitamini ilə immunitetə dəstək verir
Turp C vitamini olan tərəvəzlərdən biridir. C vitamini immun sisteminin normal işləməsində rol oynayır və hüceyrələri oksidləşdirici gərginlikdən qorumağa kömək edir. Soyuq havalarda turp suyunu təkbaşına dərman kimi yox, meyvə-tərəvəzlə zəngin menyunun bir hissəsi kimi düşünmək daha doğrudur.
İmmunitet üçün tək bir içkiyə bel bağlamaq olmaz. Müxtəlif tərəvəzlərdən də yararlanmaq faydalıdır. Məsələn, cəfərinin düzgün istifadəsi barədə məlumatlar menyunu zənginləşdirməyə kömək edə bilər.
2. Həzmə kömək edə bilər
Turpun özündə olan lif bağırsaqların nizamlı işləməsinə dəstək verir. Şirə çəkildikdə lifin bir hissəsi itir. Buna görə turp suyunu içərkən sıxılmış pulpanı atmaq əvəzinə salata və ya şorbaya əlavə etmək daha yaxşı seçim ola bilər. Turpun kəskin maddələri bəzi insanlarda iştahanı artıra və həzm şirələrinin ifrazını gücləndirə bilər.
Lakin həssas mədəsi olanlarda tam əks təsir mümkündür: yanma, köp, qarında ağrı və ya narahatlıq yarana bilər. Bu səbəbdən ilk dəfə sınayanlar çox az miqdardan başlamalıdır.
3. Bədənin maye qəbuluna əlavə yaradır
Turpun böyük hissəsi sudur. Su ilə hazırlanmış turp şirəsi gündəlik maye qəbuluna kiçik əlavə ola bilər. Xüsusilə şirin qazlı içkilər yerinə tərəvəz əsaslı içki seçmək daha məqsədəuyğundur. Bununla belə, adi suyu turp suyu ilə əvəz etmək lazım deyil.
Tərəvəz şirələrini sevənlər kərəviz suyunun istifadəsi haqqında da oxuya bilər. Hər tərəvəzin tərkibi və əks göstərişləri fərqlidir. Birinə uyğun olan içki digərinə uyğun gəlməyə bilər.
4. Antioksidant maddələr mənbəyidir
Turpun rəngindən asılı olaraq tərkibində müxtəlif bitki piqmentləri olur. Qırmızı turpda qabığın rəngini verən təbii maddələr də diqqət çəkir. Bu maddələr hüceyrələri zədələyə bilən sərbəst radikallara qarşı bədənin müdafiə sistemini dəstəkləyə bilər. Amma turp suyunu “təmizləyici” və ya “zəhər çıxaran” içki kimi təqdim etmək elmi baxımdan doğru deyil. Qaraciyər və böyrəklər bu işi normal halda özü yerinə yetirir.
5. Kalorisi azdır, menyuya rəng qatır
Arıqlamaq istəyənlər üçün turp suyu şirin içkilərə nisbətən daha az kalorili seçimdir. Ancaq arıqlamaq üçün yalnız turp suyu içmək və ya yeməyi azaltmaq sağlam yol sayılmır. Doyumluluq üçün turpun özünü salat şəklində yemək daha faydalıdır, çünki lif daha çox qalır.
Menyuda rəngarəngliyə üstünlük verin. Məsələn, semizotunun qida dəyəri də yüngül və təravətli yeməklər hazırlamaq istəyənlər üçün maraqlı mövzudur.
6. Qan dövranı və təzyiq mövzusunda ehtiyatlı yanaşma
Bəzi tərəvəz şirələri qan təzyiqi mövzusunda tez-tez müzakirə olunur. Turp isə təzyiq dərmanı deyil. Onun təzyiqi sabit saldığı və ya yüksəltdiyi barədə qəti nəticə çıxarmaq olmaz. Təzyiq problemi olan şəxs həkimin yazdığı dərmanı özbaşına dayandırmamalıdır. Bu mövzu ilə maraqlananlar çuğundur suyunun təzyiqə mümkün təsiri barədə də etibarlı məlumatlara baxa bilərlər.
Turp suyu necə hazırlanır?
Sadə turp suyu resepti
Turp suyunun dadı kəskin olduğundan onu ilk gündən böyük stəkanla içmək lazım deyil. Aşağıdakı sadə üsul daha yumşaq başlanğıc üçün uyğundur.
Lazım olanlar
- 5-6 ədəd orta ölçülü təzə qırmızı turp;
- Yarım stəkan içməli su;
- İstəyə görə 1-2 damcı limon suyu;
- İstəyə görə yarım kiçik alma və ya bir neçə dilim xiyar.
Addım-addım hazırlanması
- Turpları axar suda yaxşı yuyun. Torpaq qalıqları qalmamalıdır.
- Yarpaqları varsa, ayırın. Saralmış və ya zədələnmiş hissələri kəsin.
- Turpları xırda doğrayın.
- Şirəçəkən cihazınız varsa, turpları ondan keçirin. Cihaz yoxdursa, doğranmış turpu blenderə qoyun, yarım stəkan su əlavə edib çəkin.
- Blenderdən keçirdiyiniz qarışığı istəsəniz tənzifdən süzün. Həzm üçün lif də vacib olduğundan tam süzmədən içmək də olar.
- Dadı yumşaltmaq üçün az miqdarda limon, alma və ya xiyar əlavə edin. Şəkər əlavə etməyin.
- Hazırladıqdan sonra 10-15 dəqiqə ərzində için. Uzun müddət saxlandıqda dadı və təravəti azalır.
Nə vaxt və nə qədər içmək olar?
İlk dəfə sınayanlar üçün 50-70 millilitr, yəni kiçik çay stəkanının yarısı qədər miqdar kifayətdir. Orqanizmin reaksiyasını izləyin. Narahatlıq yoxdursa, həftədə 2-3 dəfə 100-150 millilitr içmək olar. Mədə yanmasına meyli olanlar onu acqarına deyil, yüngül yeməkdən sonra qəbul etməlidir.
Turp suyunu hər gün, çox miqdarda içmək zəruri deyil. Müxtəliflik daha dəyərlidir. Bəzən tərəvəz şirəsi əvəzinə isti yeməklərə üstünlük vermək olar. Məsələn, düyü suyundan düzgün istifadə mövzusu mədə həssaslığı olan şəxslər üçün ayrıca maraqlı ola bilər.
Turp suyunu bal ilə qarışdırmaq olarmı?
Xalq arasında turpun içini oyub bal əlavə etmək, yaranan mayeni isə boğazı yumşaltmaq üçün istifadə etmək geniş yayılıb. Bal bəzi insanlarda boğazdakı qıcıqlanmanı müvəqqəti azaltmağa kömək edə bilər. Lakin bu qarışıq öskürəyin səbəbini müalicə etmir. Yüksək hərarət, nəfəs darlığı, sinə ağrısı, uzun sürən və ya qanlı öskürək varsa, ev üsullarına vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Bir yaşdan kiçik uşaqlara bal vermək qəti olmaz. Şəkərli diabeti olanlar da bal əlavə edilmiş turp qarışığını həkimlə məsləhətləşmədən qəbul etməməlidir.
Kimlər turp suyundan uzaq durmalıdır?
- Mədə xorası, qastrit və güclü mədə yanması olanlar: Turpun kəskinliyi şikayətləri artıra bilər.
- Öd kisəsi daşı və öd yolları problemi olanlar: Turp bəzi şəxslərdə öd axınını hərəkətə gətirib ağrı yarada bilər. Həkim məsləhəti vacibdir.
- Qalxanabənzər vəzi xəstəliyi olanlar: Xüsusilə çiy turpu çox miqdarda və davamlı qəbul etməzdən əvvəl həkimlə danışmaq lazımdır.
- Böyrək xəstəliyi və ya kalium məhdudiyyəti olanlar: Qidalanma planını həkim və ya qidalanma mütəxəssisi müəyyən etməlidir.
- Qan duruldan dərman qəbul edənlər: Yeni qida əlavələrini və bitki qarışıqlarını həkimə bildirmək daha təhlükəsizdir.
- Hamilə və südverən qadınlar: Qida miqdarında turp adətən problem yaratmaya bilər, amma turp suyunu müntəzəm və çox miqdarda içməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
- Kiçik uşaqlar: Kəskin dad və həzm narahatlığı səbəbilə turp suyu uşaqlara həkim tövsiyəsi olmadan verilməməlidir.
Tez-tez verilən suallar
Turp suyu öskürəyi kəsirmi?
Xeyr, turp suyu öskürəyi müalicə edən dərman deyil. Bal ilə hazırlanan xalq üsulu boğazı qısa müddət yumşalda bilər. Öskürək uzanarsa və ya ağır əlamətlərlə gedərsə, həkim müayinəsi lazımdır.
Turp suyunu acqarına içmək olarmı?
Mədəsi həssas olmayan bəzi şəxslər az miqdarda içə bilər. Amma yanma, köp və ağrı riskinə görə turp suyunu yeməkdən sonra qəbul etmək daha münasibdir.
Turp suyu arıqladırmı?
Turp suyunun özü yağ yandırmır. O, şəkərli içkilər əvəzinə seçildikdə gündəlik kalorini azaltmağa yardım edə bilər. Davamlı çəki itkisi üçün balanslı qidalanma və hərəkət vacibdir.
Turp suyunu neçə gün saxlamaq olar?
Ən yaxşısı onu təzə hazırlayıb dərhal içməkdir. Məcbur qaldıqda qapaqlı şüşə qabda soyuducuda ən çox 12-24 saat saxlamaq olar. Qoxusu, rəngi və dadı dəyişibsə, istifadə etməyin.
Nəticə
Turp suyu mətbəxdə boşuna qalmayan, dadı kəskin olsa da qida dəyəri olan təbii içkidir.
O, C vitamini və bitki mənşəli qoruyucu maddələrlə menyunu zənginləşdirə, maye qəbuluna əlavə yarada və tərəvəz yemə vərdişini gücləndirə bilər. Ən doğru yol az miqdardan başlamaq, bədənin reaksiyasını izləmək və onu möcüzəli vasitə yox, sağlam qidalanmanın kiçik bir hissəsi saymaqdır.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
