Qatırquyruğu bitkisi sadə görünüşünün arxasında qədimdən bəri istifadə olunan maraqlı xüsusiyyətlər daşıyır. Yaz və yay aylarında nəm torpaqlarda, çay kənarlarında və meşəlik ərazilərdə bitən bu bitki Azərbaycan xalq təbabətində əsasən sidik yolları və böyrəklərlə bağlı narahatlıqlarda yada düşüb. Nənələrimiz onu qurudaraq çay kimi dəmləyib, bəzən də saç və dəriyə qulluq üçün istifadə ediblər. Lakin “təbii” sözünü “tamamilə zərərsiz” kimi başa düşmək olmaz. Qatırquyruğu bəzi insanlara uyğun gəlməyə, dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə və uzun müddət qəbul edildikdə problem yarada bilər.
Bu yazıda qatırquyruğu bitkisinin mümkün faydalarını, necə dəmləndiyini və kimlərin ondan uzaq durmalı olduğunu aydın şəkildə izah edirik. Məqsədimiz bitkini möcüzəvi vasitə kimi təqdim etmək deyil. Əsas məqsəd düzgün və təhlükəsiz istifadə barədə məlumat verməkdir.
Qatırquyruğu bitkisi nədir?
Qatırquyruğu, elmi adı ilə Equisetum arvense, çoxillik ot bitkisidir. Onun gövdəsi nazik, budaqları isə iynəvari görünüşə malikdir. Bitkinin yaşıl, yerüstü hissəsi adətən qurudulur və dəmləmə hazırlanır. Bu bitkinin tərkibində silisium, flavonoidlər, mineral maddələr və bəzi bitki birləşmələri olur.
Qatırquyruğunun tərkibində olan maddələrə görə onun yüngül sidikqovucu təsir göstərə biləcəyi düşünülür. Bu səbəbdən xalq arasında bədəndə toplanan artıq mayenin azalmasına kömək edən bitki kimi tanınır. Elmi araşdırmalar müəyyən faydalı təsirləri göstərsə də, qatırquyruğunun heç bir xəstəliyi təkbaşına müalicə etdiyi sübut olunmayıb.
Qatırquyruğu bitkisinin mümkün faydaları
1. Artıq mayenin xaric olunmasına kömək edə bilər
Qatırquyruğu ən çox sidikqovucu xüsusiyyətinə görə istifadə olunur. Dəmləməsi sidik ifrazını bir qədər artıra bilər. Bu, uzun müddət oturaq qalan, duzlu qidaları çox yeyən və bədənində yüngül şişkinlik hiss edən bəzi insanlarda rahatlıq yarada bilər.
Ancaq ayaqlarda, üzdə və ya qarında yaranan şişkinlik həmişə sadə maye yığılması demək deyil. Bu hal ürək, böyrək, qaraciyər və damar xəstəlikləri ilə də əlaqəli ola bilər. Şişkinlik davamlıdırsa, qatırquyruğu çayı ilə vəziyyəti gizlətmək əvəzinə həkim müayinəsindən keçmək lazımdır.
2. Sidik yollarının yuyulmasına yardımçı ola bilər
Sidik ifrazının artması sidik yollarında maye dövranını sürətləndirə bilər. Bu səbəbdən qatırquyruğu bəzi xalq təbabəti üsullarında sidik yollarına yardımçı bitki kimi işlədilib. Lakin onun sidik yolu infeksiyasını müalicə etməsi barədə kifayət qədər möhkəm dəlil yoxdur.
Sidik ifrazı zamanı yanma, tez-tez tualetə getmə, pis qoxu, bel ağrısı və qızdırma varsa, yalnız bitki çayına güvənmək olmaz. İnfeksiya böyrəklərə yayıla bilər və uyğun müalicə tələb edə bilər.
3. Böyrək daşları ilə bağlı narahatlıqlarda diqqət çəkir
Qatırquyruğunun sidikqovucu təsiri bəzi insanlarda böyrək daşlarının əmələ gəlməsinin qarşısını almağa yardımçı ola bilər. Lakin bu fikir bütün daş növləri üçün keçərli deyil. Böyrək daşı olan şəxs bitki çayı içməzdən əvvəl daşın ölçüsünü və yerini bilməlidir.
Böyük daşlar sidik axarını bağlaya bilər. Belə vəziyyətdə çoxlu sidikqovucu vasitə qəbul etmək ağrını artıra və təhlükəli nəticələr yarada bilər. Böyrək sağlamlığı mövzusunda Qırxbuğum otu haqqında böyrəklərə təsiri barədə yazını da oxuya bilərsiniz. Lakin iki sidikqovucu bitkini eyni vaxtda istifadə etmək məsləhət görülmür.
4. Saç və dırnaq qulluğunda istifadə olunur
Qatırquyruğunun tərkibindəki silisiuma görə saç və dırnaq qulluğunda ona maraq göstərilir. Silisium birləşmələri saç telinin və dırnaq quruluşunun möhkəmliyinə yardımçı ola bilər. Buna görə bəzi insanlar qatırquyruğu dəmləməsini saç yaxalama suyu kimi istifadə edirlər.
Burada gözləntini düzgün qurmaq vacibdir. Qatırquyruğu saç tökülməsinin əsas səbəbini aradan qaldırmır. Saç tökülməsi dəmir çatışmazlığı, qalxanabənzər vəz problemləri, hormonal dəyişiklik, stress və dəri xəstəlikləri ilə bağlı ola bilər. Güclü və davamlı tökülmə varsa, səbəb araşdırılmalıdır.
5. Dəriyə qulluqda yardımçı vasitə kimi işlənə bilər
Bitkinin tərkibində olan bəzi maddələr dəriyə qulluqda faydalı ola bilər. Soyudulmuş zəif dəmləmə ilə dərini silmək xalq arasında tətbiq olunan üsullardandır. Bu, yağlı dəri hissini müvəqqəti azalda bilər.
Amma həssas, allergiyaya meyilli və yaralı dəriyə bitki dəmləməsi çəkmək qıcıqlanma yarada bilər. İlk dəfə istifadə edirsinizsə, əvvəlcə qolun kiçik hissəsində sınaq aparın. Qızartı, qaşınma və yanma yaranarsa, dərhal yuyun.
6. Antioksidant xüsusiyyətləri ola bilər
Qatırquyruğunda hüceyrələri oksidləşdirici təsirlərdən qorumağa yardım edən bitki birləşmələri vardır. Bu xüsusiyyət ümumi qidalanma baxımından maraqlıdır. Lakin bir fincan qatırquyruğu çayını sağlam qidalanmanın və müalicənin əvəzi saymaq doğru deyil.
Qatırquyruğu çayı necə hazırlanır?
Sadə dəmləmə qaydası
- Bir stəkan, yəni təxminən 200–250 millilitr suyu qaynadın.
- Su bir qədər soyuduqdan sonra içinə 1 çay qaşığı qurudulmuş və xırdalanmış qatırquyruğu əlavə edin.
- Qabın ağzını örtün və 8–10 dəqiqə gözləyin.
- Dəmləməni süzün. İstəsəniz ilıq halda için.
Qatırquyruğu sidikqovucu təsir göstərə bildiyi üçün onu axşam saatlarında içmək yuxunu poza bilər. Daha uyğun vaxt səhər və günortadır. İlk dəfə istifadə edən şəxs yarım fincanla başlamalı və bədəninin reaksiyasını izləməlidir.
Nə qədər müddət istifadə etmək olar?
Qatırquyruğu çayını uzun müddət və hər gün nəzarətsiz içmək düzgün deyil. Adətən qısa müddətli istifadə daha münasib hesab olunur. Bir neçə gündən artıq qəbul etmək istəyirsinizsə, xüsusilə xroniki xəstəliyiniz və ya daimi dərman istifadəniz varsa, həkimlə məsləhətləşin.
Çayın təsirini artırmaq üçün dozanı çoxaltmaq olmaz. Çox içmək daha çox fayda vermir. Əksinə, susuzlaşma, başgicəllənmə və mineral tarazlığının pozulması kimi problemlər yarada bilər.
Bəzi oxucular sidikqovucu bitkiləri ardıc giləmeyvəsi və ya zəncirotu ilə qarışdırır. Halbuki hər bitkinin təsiri və təhlükəsizlik qaydası fərqlidir. Ardıc giləmeyvəsinin hər gün istifadə olunması ilə bağlı xəbərdarlıqları bilmədən qarışıq dəmləmələr hazırlamaq olmaz. Eyni qayda zəncirotu çayı üçün də keçərlidir.
Qatırquyruğu kimlərə olmaz?
Hamilə və süd verən qadınlar
Hamiləlik və südvermə dövründə qatırquyruğunun təhlükəsizliyi kifayət qədər öyrənilməyib. Sidikqovucu təsir maye və mineral tarazlığına təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən hamilə və süd verən qadınlar həkim məsləhəti olmadan bu bitkidən istifadə etməməlidirlər.
Uşaqlar
Uşaqlarda doza və təhlükəsizlik məsələsi daha həssasdır. Qatırquyruğu çayı uşaqlara, xüsusilə kiçik yaşda olanlara, mütəxəssis məsləhəti olmadan verilməməlidir.
Böyrək və ürək xəstəliyi olanlar
Böyrək çatışmazlığı, böyrək iltihabı, ürək çatışmazlığı və davamlı ödemi olan insanlar diqqətli olmalıdır. Sidikqovucu təsir xəstəliyin gedişinə təsir göstərə bilər. Belə şəxslər bitki çayını müalicə kimi qəbul etməməlidirlər.
Dərman qəbul edənlər
Qatırquyruğu sidikqovucu dərmanlarla birlikdə bədəndən həddindən artıq maye və mineral itkisinə səbəb ola bilər. Təzyiq dərmanları, litium, ürək preparatları və şəkərsalıcı dərmanlar qəbul edənlər əvvəlcə həkimlə danışmalıdır.
Bitkidə olan bəzi maddələr uzun və yüksək miqdarda istifadə zamanı B1 vitamininin azalmasına təsir göstərə bilər. Buna görə onu aylarla fasiləsiz içmək düzgün deyil. Spirtlə hazırlanan qatırquyruğu məhsullarından isə uzaq durmaq daha təhlükəsizdir.
Qatırquyruğu istifadə edərkən əsas xəbərdarlıqlar
- İdrarın artması susuzlaşmaya səbəb ola bilər. Gün ərzində kifayət qədər su içmək lazımdır.
- Baş ağrısı, güclü halsızlıq, ürəkbulanma, əzələ qıcolmaları və ürəkdöyünmə yaranarsa, istifadəyə son verin.
- Sidikdə qan, güclü bel ağrısı və qızdırma varsa, təcili tibbi yardım alın.
- Toplanma yeri bilinməyən bitkiləri istifadə etməyin. Qatırquyruğuna oxşayan bəzi növlər zəhərli ola bilər.
- Bitki çayını əsas müalicənin yerinə qoymayın.
Bitkilərlə bağlı daha bir vacib mövzu da düzgün doza seçimidir. Məsələn, adaçayı dəmləyərkən diqqət edilməli məqamlar göstərir ki, faydalı hesab olunan bitkilərin də qəbul müddəti və miqdarı önəmlidir. Həmçinin gicitkən toxumunun saç və enerji üçün istifadəsi barədə məlumatlarda da şəxsi sağlamlıq vəziyyətinin nəzərə alınması vacibdir.
Tez-tez verilən suallar
Qatırquyruğu böyrək daşını əridirmi?
Xeyr. Qatırquyruğunun böyrək daşını əridəcəyi sübut olunmayıb. O, yalnız sidik ifrazını artıra bilər. Daşın ölçüsü böyükdürsə və ağrı varsa, həkim müayinəsi vacibdir.
Qatırquyruğu çayını hər gün içmək olarmı?
Nəzarətsiz və uzun müddət hər gün içmək məsləhət deyil. Bitki sidikqovucu təsir göstərə və mineral itkisinə səbəb ola bilər. Qısa müddətli istifadə belə, xəstəliyi və dərmanı olan şəxslərdə həkimlə razılaşdırılmalıdır.
Qatırquyruğu saç tökülməsini dayandırırmı?
Bu barədə qəti nəticə yoxdur. Tərkibindəki silisium saç və dırnaq qulluğuna yardımçı ola bilər, lakin saç tökülməsinin əsas səbəbini müalicə etmir. Davamlı tökülmədə qan yoxlanışları və dəri müayinəsi lazım ola bilər.
Qatırquyruğunu başqa bitkilərlə qarışdırmaq olarmı?
Həkim məsləhəti olmadan qarışdırmaq düzgün deyil. Xüsusilə ardıc, zəncirotu və digər sidikqovucu bitkilərlə birlikdə istifadə maye və mineral itkisini artıra bilər.
Nəticə
Qatırquyruğu bitkisi ənənəvi olaraq sidikqovucu, saç və dəri qulluğuna yardımçı vasitə kimi istifadə edilib.
Onun tərkibində maraqlı bitki maddələri olsa da, bu, onu hər kəs üçün uyğun etmir. Hamilə qadınlar, uşaqlar, böyrək və ürək xəstəliyi olanlar, eləcə də daimi dərman qəbul edənlər xüsusilə ehtiyatlı olmalıdır.
Qatırquyruğu çayına müalicə kimi deyil, yalnız mümkün yardımçı vasitə kimi yanaşın. Ən doğru seçim sağlamlıq probleminin səbəbini müəyyənləşdirmək və uyğun müalicəni həkimlə birlikdə seçməkdir.
Tibbi xəbərdarlıq: Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
