Bir neçə dəfnə yarpağı isti suda dəmlənəndə mətbəxdə istifadə etdiyimiz adi ədviyyat sakitləşdirici ətirə malik bitki içkisinə çevrilir. Dəfnə yarpağı əsrlərdir yeməklərə dad vermək, evdə xoş qoxu yaratmaq və xalq təbabətində müxtəlif məqsədlərlə istifadə olunur. Nənələrimiz onu xüsusilə ağır yeməklərə əlavə edər, bəzən də yarpaqları isti suda saxlayıb buxarından və dəmləməsindən yararlanardılar.
Dəfnə yarpağının tərkibində ətirli bitki yağları, antioksidant maddələr və müxtəlif faydalı birləşmələr var. Bu maddələr həzmə, şişkinliyə və ağız qoxusuna müsbət təsir göstərə bilər. Lakin dəfnə yarpağı möcüzəvi dərman deyil. Onu düzgün miqdarda və təhlükəsizlik qaydalarına əməl edərək istifadə etmək vacibdir.
Dəfnə yarpağı nədir və nənələrimiz ondan necə istifadə edirdi?
Dəfnə yarpağı dəfnə ağacının qurudulmuş yarpağıdır. Onun kəskin, amma xoş ətri var. Azərbaycan mətbəxində bu yarpaq əsasən plovda, şorbada, ət xörəklərində və turşularda istifadə edilir. Yarpaq yeməyə həm ətir, həm də özünəməxsus dad verir.
Keçmişdə evlərdə dəfnə yarpağı yalnız qazana atılan ədviyyat sayılmırdı. Nənələrimiz yarpaqları isti suda dəmləyir, soyuq havalarda isti içki kimi qəbul edir və ağır yeməkdən sonra az miqdarda istifadə edirdilər. Bəzi ailələrdə dəfnə yarpağı evdə xoş qoxu yaratmaq üçün quru halda yandırılmadan, sadəcə isti suya qoyularaq otaqda saxlanılırdı.
Bu ənənələrin bir hissəsi xalq təcrübəsinə əsaslanır. Elmi araşdırmalar isə dəfnə yarpağının bəzi faydalı maddələrə malik olduğunu göstərsə də, onun bütün xəstəlikləri sağaltdığını sübut etmir.
Dəfnə yarpağının mümkün faydaları
1. Həzmi dəstəkləyə bilər
Dəfnə yarpağının ətirli tərkibi mədə və bağırsaq fəaliyyətinə yumşaq təsir göstərə bilər. Yeməkdən sonra yaranan ağırlıq, qaz və yüngül şişkinlik zamanı bəzi insanlar dəfnə yarpağı dəmləməsini rahatlaşdırıcı hesab edirlər.
Burada əsas məsələ miqdardır. Çox tünd dəmləmə mədəni qıcıqlandıra bilər. Ona görə dəfnə yarpağı çayını gündəlik və həddindən artıq içmək düzgün deyil.
2. Antioksidant maddələrlə zəngindir
Antioksidantlar orqanizmdə hüceyrələri zədələyə bilən maddələrin təsirini azaltmağa kömək edən birləşmələrdir. Dəfnə yarpağında da belə maddələr mövcuddur. Sağlam qidalanma ilə birlikdə istifadə edildikdə bu xüsusiyyət ümumi qidalanma rejiminə kiçik dəstək verə bilər.
Ancaq yalnız dəfnə yarpağı içməklə orqanizmin bütün ehtiyaclarını ödəmək mümkün deyil. Tərəvəz, meyvə, paxlalılar, keyfiyyətli zülal və kifayət qədər su da gündəlik qidalanmada yer almalıdır.
3. Soyuqdəymə zamanı rahatlıq verə bilər
Dəfnə yarpağının isti dəmləməsi boğazda quruluq hissini azalda və isti içki kimi müvəqqəti rahatlıq verə bilər. Yarpağın qoxusu da nəfəs almanı xoş hiss etdirə bilər. Lakin bu dəmləmə virus infeksiyasını müalicə etmir və hərarəti, güclü öskürəyi və ya nəfəs darlığını aradan qaldıran əsas müalicə sayılmamalıdır.
Bitki çayları ilə maraqlanırsınızsa, kəklikotu çayının mümkün təsirləri barədə məlumatı da oxuya bilərsiniz.
4. Ağız qoxusunu müvəqqəti azalda bilər
Dəfnə yarpağının güclü ətri ağızda xoşagəlməz qoxunu qısa müddətə örtə bilər. Bəzi insanlar yeməkdən sonra bir qədər soyumuş dəmləmədən ağız yaxalamaq üçün istifadə edirlər.
Bu üsul diş çürüməsini, diş əti xəstəliyini və ya ağız boşluğundakı infeksiyanı müalicə etmir. Ağız qoxusu uzun müddət davam edirsə, stomatoloqa müraciət etmək lazımdır.
5. Gərginlik və yorğunluq hissində xoş ətir yarada bilər
Dəfnə yarpağının qoxusu bəzi insanlarda rahatlıq hissi yaradır. İsti dəmləməni sakit şəraitdə içmək günün sonunda dincəlməyə kömək edə bilər. Bu təsir daha çox ətir, istilik və sakitliklə bağlıdır. Onu yuxusuzluğun və ya narahatlığın müalicəsi kimi qəbul etmək olmaz.
Rahatladıcı bitki içkiləri mövzusunda nanədən evdə istifadə yolları haqqında yazımız da faydalı ola bilər.
6. Dəriyə qulluqda ehtiyatla istifadə edilə bilər
Dəfnə yarpağının soyudulmuş və zəif dəmləməsi bəzi insanlar tərəfindən dəriyə xaricdən tətbiq edilir. Lakin həssas dəridə qızartı, qaşınma və yanma yarana bilər. Buna görə əvvəlcə biləyin kiçik hissəsində sınaq aparmaq lazımdır.
Dəfnə yarpağının efir yağını birbaşa dəriyə çəkmək olmaz. Efir yağları çox qatıdır və allergik reaksiya yarada bilər. Sızanaq, ekzema və ya digər dəri xəstəliklərində əsas müalicəni bitki dəmləməsi ilə əvəz etmək təhlükəlidir.
Dəfnə yarpağı necə dəmlənir?
Sadə dəmləmə qaydası
Lazım olanlar
- 2 ədəd quru dəfnə yarpağı;
- 250 millilitr qaynar su;
- İstəyə görə bir neçə damcı limon suyu.
Addım-addım hazırlanması
- Yarpaqları axar su altında yüngülcə yuyun. Tozlu və kiflənmiş yarpaqlardan istifadə etməyin.
- Yarpaqları fincana və ya kiçik dəmlikə qoyun.
- Üzərinə 250 millilitr qaynar su əlavə edin.
- Qabın ağzını örtün və 10-15 dəqiqə gözləyin.
- Dəmləməni süzün və ilıq halda için.
İlk dəfə içirsinizsə, yarım fincanla başlamaq daha uyğundur. Dadı çox kəskin olarsa, bir qədər isti su əlavə edə bilərsiniz. Şəkər qatmaq məcburi deyil. Şəkərdən istifadəni azaltmaq istəyənlər dəmləməni şəkərsiz içə bilər.
Nə vaxt içmək daha münasibdir?
Dəfnə yarpağı dəmləməsini yeməkdən təxminən 30-60 dəqiqə sonra içmək daha münasib sayılır. Acqarına və çox tünd şəkildə qəbul edildikdə bəzi insanlarda mədə yanması yarana bilər. Gündə bir fincandan artıq içməmək və bunu uzun müddət vərdişə çevirməmək ehtiyatlı yanaşmadır.
Dəmləməni bir neçə gün ərzində təzə hazırlamaq daha yaxşıdır. Günlərlə saxlanılan bitki içkisində dad və keyfiyyət dəyişə bilər. Dəfnə yarpağını qaynadaraq çox tünd məhlul hazırlamaq da məsləhət görülmür.
Dəfnə yarpağı ilə bağlı ən çox edilən səhvlər
- Çox yarpaq istifadə etmək: Tünd dəmləmə daha faydalı demək deyil. Əksinə, mədəni qıcıqlandıra bilər.
- Yarpağı çeynəmək: Quru dəfnə yarpağı sərt və iti ola bilər. Həzm olunmadan boğazda və bağırsaqda narahatlıq yarada bilər.
- Efir yağını içmək: Dəfnə efir yağı ağızdan qəbul üçün təhlükəli ola bilər.
- Dərmanı əvəz etmək: Şəkər, təzyiq, qaraciyər və digər xəstəliklərin müalicəsi həkim nəzarəti ilə aparılmalıdır.
Digər bitki dəmləmələrində olduğu kimi, adaçayı dəmləyərkən nəzərə alınmalı xəbərdarlıqlar dəfnə yarpağı üçün də mühüm bir dərs verir: təbii olan hər şey avtomatik olaraq zərərsiz deyil.
Kimlərə dəfnə yarpağı dəmləməsi olmaz?
Hamilə və süd verən qadınlar
Hamiləlik dövründə dəfnə yarpağının müalicə məqsədilə dəmlənərək içilməsi məsləhət görülmür. Onun yüksək miqdarda istifadəsinin hamiləlik üçün təhlükəsizliyi kifayət qədər aydın deyil. Süd verən qadınlar da istifadə etməzdən əvvəl həkimlə danışmalıdır.
Uşaqlar
Kiçik uşaqlara dəfnə yarpağı çayı vermək düzgün deyil. Uşaqların həzm sistemi daha həssasdır. Həmçinin quru yarpağın udulması boğulma və zədələnmə riski yarada bilər.
Xroniki xəstəliyi olanlar
Şəkərli diabeti, aşağı təzyiqi, qaraciyər və böyrək xəstəliyi olanlar ehtiyatlı olmalıdır. Dəfnə yarpağının bəzi dərmanlarla qarşılıqlı təsir ehtimalı var. Daimi dərman qəbul edənlər, xüsusilə qan durulaşdırıcı və şəkərsalıcı preparatlardan istifadə edənlər, əvvəlcə həkimə müraciət etməlidir.
Allergiyası və həssas mədəsi olanlar
Dəfnə yarpağına qarşı allergiya nadir olsa da mümkündür. İçdikdən sonra səpgi, qaşınma, dodaqda şişmə, nəfəs almaqda çətinlik və ya güclü qarın ağrısı yaranarsa, istifadəni dərhal dayandırın və tibbi yardım alın.
Bitki vasitələrinin təsiri barədə danışarkən sübutlara və düzgün miqdara diqqət etmək lazımdır. Məsələn, rozmarin çayının yaddaşa təsiri mövzusunda da xalq arasında deyilənlərlə elmi məlumatları bir-birindən ayırmaq vacibdir.
FAQ: Dəfnə yarpağı haqqında sual-cavab
Dəfnə yarpağı çayı arıqladırmı?
Xeyr, dəfnə yarpağı təkbaşına arıqlatmır. İsti içki kimi toxluq hissinə və həzm rahatlığına kiçik təsir göstərə bilər. Arıqlamaq üçün balanslı qidalanma, hərəkət və lazım gəldikdə həkim məsləhəti vacibdir.
Dəfnə yarpağı çayını hər gün içmək olarmı?
Uzun müddət hər gün içmək məsləhət görülmür. Ara-sıra və zəif dəmlənmiş şəkildə qəbul daha ehtiyatlıdır. Mədə narahatlığı, səpgi və ya başqa əlamət yaranarsa, istifadə dayandırılmalıdır.
Dəfnə yarpağı şəkəri aşağı salırmı?
Bəzi ilkin araşdırmalarda bu istiqamətdə mümkün təsirlər qeyd edilsə də, dəfnə yarpağı şəkərli diabet dərmanı deyil. Dərman qəbul edən şəxslər həkim məsləhəti olmadan dəmləmədən istifadə etməməlidir.
Dəfnə yarpağını yeməkdən çıxarmaq lazımdırmı?
Bəli. Yarpaq bişirmə zamanı ətir verir, amma sərt olduğu üçün yeməzdən əvvəl çıxarılmalıdır. Onu çeynəmək və bütöv udmaq təhlükəli ola bilər.
Yekun
Dəfnə yarpağı mətbəxdə istifadə etdiyimiz sadə, ətirli və faydalı xüsusiyyətləri olan bitkidir.
Onun zəif dəmləməsi bəzi insanlarda həzm rahatlığı, xoş ətir və isti içkinin verdiyi sakitlik hissini yarada bilər. Ancaq çox içmək, efir yağını qəbul etmək və ciddi xəstəlikləri onunla müalicə etməyə çalışmaq düzgün deyil.
Dəfnə yarpağından istifadə edərkən ən yaxşı qayda sadədir: az miqdar, qısa müddət və sağlamlıq vəziyyətinə uyğun yanaşma. Darçınlı içkilərlə maraqlananlar üçün darçınlı su barədə vacib məlumatlar da faydalı oxu ola bilər.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
