Bir qaşıq iydə tozu, bir kasa qatıq və nənələrimizin yaxşı bildiyi sadə bir üsul… Bu qarışıq həm dadı, həm də gündəlik qidalanmaya verdiyi dəstəklə son vaxtlar yenidən diqqət çəkir. İydə ağacının qızılı rəngli meyvəsi Azərbaycanda uzun illərdir süfrələrdə, sandıqlarda və ev üsulu şəfa məsləhətlərində özünə yer tapıb.
Keçmişdə iydə xüsusilə payız və qış aylarında yeyilirdi. Qurudulmuş iydə üyüdülür, toz halına salınır və bəzən qatığa, südə və ya ilıq suya qarışdırılırdı. Nənələrimiz bu qarışığı daha çox halsızlıq zamanı, bağırsaqların narahat olduğu günlərdə və iştahanın azaldığı vaxtlarda hazırlayırdılar. Lakin iydə tozunu faydalı qida kimi görmək başqa, onu bütün xəstəlikləri sağaldan möcüzə kimi qəbul etmək başqadır.
İydə lif, bəzi mineral maddələr və bitki mənşəli qoruyucu birləşmələrlə zəngindir. Qatıq isə zülal və faydalı süd turşusu bakteriyaları verir. Bu iki qidanın birlikdə yeyilməsi gündəlik rasionu zənginləşdirə bilər. Əsas məsələ miqdarı aşmamaq və orqanizmin reaksiyasını izləməkdir.
İydə tozunu qatığa qatmağın mümkün faydaları
İydə tozu ilə qatığın faydası insandan-insana dəyişə bilər. Bu qarışıq dərman deyil. Onu sağlam və müxtəlif qidalanmanın kiçik bir hissəsi kimi düşünmək daha doğrudur.
1. Həzmi dəstəkləyə bilər
İydənin tərkibində olan lif bağırsaqların normal fəaliyyətinə kömək edir. Lif su ilə birləşdikdə nəcisin yumşalmasına və bağırsaq hərəkətlərinin nizamlanmasına dəstək verə bilər. Qatıqda olan süd turşusu bakteriyaları da bağırsaq mühitinin tarazlığını qorumağa yardımçı ola bilər.
Bu mövzu ilə maraqlananlar qara gavalının bağırsaqlara təsiri haqqında yazımıza da baxa bilərlər. Həmçinin əncirin bağırsaqları rahatlatmaq üçün necə yeyildiyini öyrənmək mümkündür.
2. Uzun müddət toxluq hissi verə bilər
Lif və qatıqda olan zülal birlikdə yeyildikdə toxluq hissini uzada bilər. Buna görə də iydə tozlu qatıq səhər yeməyinə və ya gün ərzində yüngül ara qidaya əlavə edilə bilər. Bununla belə, bu qarışıq arıqladan xüsusi vasitə deyil. Çəkiyə təsir edən əsas amillər ümumi qidalanma, hərəkət və yuxu rejimidir.
3. Bədənə enerji verə bilər
İydə təbii şəkərlər və qida maddələri ehtiva edir. Bu səbəbdən az miqdarda iydə tozu insanı daha gümrah hiss etdirə bilər. Xüsusilə uzun müddət yemək yeməyən və ya gün ərzində çox çalışan insanlarda qidalı ara yemək kimi istifadə oluna bilər.
4. Qış aylarında qidalanmanı zənginləşdirə bilər
İydə qurudulduqdan sonra uzun müddət saxlanıla bilir. Əvvəllər soyuducu olmayan evlərdə bu xüsusiyyət çox qiymətli sayılırdı. Qurudulmuş iydə soyuq aylarda meyvə çeşidini artırırdı. Toz halına salındıqda isə qatıq, sıyıq və digər qidalara az miqdarda əlavə etmək asan olur.
5. Dəri və saç üçün dolayı dəstək verə bilər
İydədə müxtəlif bitki mənşəli qoruyucu maddələr var. Bu maddələr hüceyrələri zədələyən təsirlərə qarşı bədənə müəyyən dəstək göstərə bilər. Dərinin və saçın sağlamlığı isə yalnız bir qidadan asılı deyil. Su içmək, zülal almaq, tərəvəz və meyvə yemək də mühüm rol oynayır.
6. Qatığın qida dəyərini tamamlayır
Qatıq kalsium və zülal mənbəyidir. İydə tozu isə bu qidaya lif və özünəməxsus dad əlavə edir. Şəkərli şirniyyat əvəzinə iydə tozlu qatıq seçmək bəzi insanlar üçün daha münasib ara qida ola bilər. Burada istifadə edilən qatığın şəkərsiz və təzə olması daha yaxşıdır.
İydə tozunu qatığa necə qatmaq olar?
Bu qarışığı hazırlamaq çox asandır. Lakin iydənin keyfiyyəti və qatığın təzəliyi nəticəyə təsir edir.
Sadə hazırlanma qaydası
- Bir kasa təzə, şəkərsiz qatıq götürün.
- Qatığa yarım çay qaşığı iydə tozu əlavə edin.
- Qarışığı yaxşıca qarışdırın və 5 dəqiqə gözlədin.
- Dadını yoxlayın. Orqanizminiz uyğun qəbul edirsə, növbəti dəfələrdə miqdarı ən çox 1 çay qaşığına qədər artıra bilərsiniz.
- Qarışığı hazırlandıqdan sonra yeyin. Uzun müddət otaq temperaturunda saxlamayın.
Nə vaxt yemək daha uyğundur?
İydə tozlu qatığı səhər yeməyindən sonra və ya günortadan əvvəl ara qida kimi yemək olar. İlk dəfə sınayan şəxslər onu axşam deyil, gündüz qəbul etsələr daha yaxşıdır. Beləliklə, qarında köp, ağırlıq və ya başqa narahatlıq yaranarsa, bunu müşahidə etmək asan olar.
Qarışığı çox isti qidaya əlavə etmək məsləhət deyil. Qatıq onsuz da soyuq və ya otaq temperaturunda olmalıdır. İydə tozunu birdən-birə çoxaltmaq da düzgün deyil. Lifli qidalara alışmayan insanlarda həddindən artıq miqdar köp və qarın ağrısı yarada bilər.
İydə tozunu evdə hazırlamaq
İydə meyvələrini seçərkən kiflənməmiş, təmiz və həddindən artıq nəm olmayan meyvələr götürün. Meyvələri yuyun və tam qurudun. Sonra çəyirdəyini ayırın. Qurumuş lətləri üyüdücü ilə xırdalayın və alınan tozu quru, qapaqlı qabda saxlayın.
Tozun içinə su düşməməlidir. Qoxusunda dəyişiklik, kif, yapışqanlıq və ya acı dad hiss edilərsə, istifadə etməyin. Evdə hazırlanmış tozun nə qədər müddət yararlı qalması qurudulma və saxlama şəraitindən asılıdır. Ən təhlükəsiz yol az miqdarda hazırlamaq və qısa müddətdə istifadə etməkdir.
Digər toxum və bitki mənşəli qidaların istifadəsi ilə maraqlananlar küncütü qovurmadan yeməyin xüsusiyyətləri, çia toxumunun qida dəyəri və kətan toxumunu istifadə edərkən diqqət ediləsi məqamlar haqqında yazılarımızı oxuya bilərlər.
Kimlərə iydə tozlu qatıq olmaz?
Allergiyası olanlar
İydəyə və ya süd məhsullarına qarşı allergiyası olan insanlar bu qarışığı qəbul etməməlidir. İlk dəfə sınayanlar çox az miqdardan başlamalıdır. Dodaqda şişmə, səpki, qaşınma, nəfəs darlığı və ya güclü ürəkbulanma yaranarsa, istifadə dərhal dayandırılmalıdır.
Laktozanı həzm edə bilməyənlər
Qatıq bəzi insanlarda süddən daha rahat həzm olunsa da, laktozaya həssas şəxslərdə köp, qarın ağrısı və ishal yarada bilər. Belə problemi olanlar həkimlə məsləhətləşmədən bu qarışığı sınamamalıdır.
Şəkərli diabeti olanlar
İydənin təbii şəkər miqdarı var. Bu səbəbdən şəkərli diabeti olan şəxslər iydə tozunu ölçüsüz istifadə etməməlidir. Qatığa bal, mürəbbə və əlavə şəkər qatmaq qan şəkərinin daha da yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Hamilə və süd verən qadınlar
Adi qida miqdarında iydə yemək çox vaxt problem yaratmaya bilər. Lakin iydə tozunu müalicə məqsədi ilə çox miqdarda qəbul etmək barədə kifayət qədər dəqiq məlumat yoxdur. Hamilə və süd verən qadınlar istifadə etməzdən əvvəl həkimə müraciət etməlidirlər.
Uşaqlar və xroniki xəstələr
Kiçik uşaqlara yeni qidalar ehtiyatla verilməlidir. Uşağın allergiyası, həzm problemi və ya başqa xəstəliyi varsa, pediatrın məsləhəti vacibdir. Mədə-bağırsaq, qaraciyər və böyrək xəstəliyi olanlar, eləcə də daimi dərman qəbul edən şəxslər iydə tozunu gündəlik rasiona əlavə etməzdən əvvəl həkimlə danışmalıdır.
Tez-tez verilən suallar
İydə tozlu qatıq qəbizliyi tam aradan qaldırırmı?
Xeyr. Lifli qida bağırsaqların fəaliyyətinə dəstək ola bilər, amma qəbizliyin səbəbi müxtəlif olur. Kifayət qədər su içmək, hərəkət etmək və tərəvəzlərlə qidalanmaq da vacibdir. Problem uzun çəkirsə, həkimə müraciət edilməlidir.
Gündə nə qədər iydə tozu yemək olar?
İlk dəfə yarım çay qaşığından başlamaq münasibdir. Orqanizm yaxşı qəbul edərsə, miqdar ən çox 1 çay qaşığına qədər artırıla bilər. Daha çox istifadə etmək mütləq daha çox fayda demək deyil.
İydə tozunu südlə də qarışdırmaq olarmı?
Olar, lakin süd bəzi insanlarda köp və ağırlıq yarada bilər. Qatıqla qarışdırıldıqda həm daha qatı olur, həm də ölçünü saxlamaq asanlaşır. Şəkər əlavə etməmək daha məqsədəuyğundur.
Bu qarışıq arıqlamağa kömək edirmi?
İydə tozlu qatıq toxluq hissini artıra bilər, amma arıqlama vasitəsi deyil. Sağlam çəki üçün ümumi qidalanma, gündəlik hərəkət və yuxu rejimi birlikdə nəzərə alınmalıdır.
Nəticə
İydə tozunu qatığa qatıb yemək sadə, ənənəvi və qidalı bir seçim ola bilər.
Bu qarışıq lif, zülal və bəzi faydalı maddələri bir araya gətirir. Ən düzgün yanaşma az miqdardan başlamaq, şəkər əlavə etməmək və bədənin verdiyi reaksiyanı izləməkdir. Nənələrimizin istifadə etdiyi bu üsulu gündəlik qidalanmaya əlavə etməzdən əvvəl sağlamlıq vəziyyətinizi də nəzərə alın.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
