Səhər yuxudan qalxanda bir stəkan su ilə birlikdə yeyilən bir neçə quru gavalı bağırsaqların işini yüngülləşdirə, günə daha rahat başlamağa kömək edə bilər. Bu sadə qida illərdir Azərbaycan mətbəxində istifadə olunur. Nənələrimiz quru meyvələri qış aylarında süfrədən əskik etməz, onları kompotlara əlavə edər və bəzən gecədən suda saxlayaraq səhər yeyərdilər.
Quru gavalı təzə gavalının suyunun bir hissəsi çıxarılaraq qurudulmuş formasıdır. Buna görə onun tərkibindəki təbii şəkərlər və lif daha yığcam şəkildə toplanır. Quru gavalı həm şirin dadı, həm də rahat hazırlanması ilə səhər yeməyinə yaxşı əlavə ola bilər. Xüsusilə qəbizliyə meyilli olan insanlar bu qidanın yumşaq təsirindən fayda görə bilərlər.
Amma burada mühüm bir məqam var. Quru gavalı faydalı qida olsa da, onu həddindən artıq yemək qarında köp, sancı və ishala səbəb ola bilər. Ona görə ən doğru yanaşma az miqdardan başlamaq və bədənin reaksiyasını izləməkdir.
Quru gavalının əsas faydaları
Quru gavalı yalnız şirin qəlyanaltı deyil. Onun tərkibində lif, kalium, bəzi vitaminlər və bitki mənşəli qoruyucu maddələr var. Faydası insanın ümumi qidalanmasından, yaşından və sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər.
1. Bağırsaqların fəaliyyətini dəstəkləyir
Quru gavalının ən çox tanınan xüsusiyyəti bağırsaqların işləməsinə kömək etməsidir. Tərkibindəki lif nəcisin həcmini artırır və onun bağırsaqlardan daha rahat keçməsinə şərait yaradır. Bundan başqa, quru gavalıda təbii sorbitol adlı maddə də olur. Bu maddə bağırsaqlara su çəkərək yumşaldıcı təsir göstərə bilər.
Qəbizlik problemi olan şəxs səhərlər iki və ya üç ədəd quru gavalı ilə başlaya bilər. Nəticə hər insanda eyni olmur. Bəzilərində təsir bir neçə saat ərzində, bəzilərində isə bir neçə gün ərzində hiss edilə bilər.
Bağırsaq sağlamlığı ilə bağlı daha ətraflı məlumat üçün qara gavalının bağırsaqları necə rahatlatdığı barədə yazımıza də baxa bilərsiniz.
2. Səhər toxluq hissini artıra bilər
Lifli qidalar mədənin daha gec boşalmasına kömək edir. Buna görə quru gavalı səhər yeməyində yeyildikdə insanı qısa müddət ərzində yenidən acmaqdan qoruya bilər. Onu yulaf sıyığına, qatığa və ya kəsmiyə əlavə etmək mümkündür.
Lakin quru gavalı kalorili və təbii şəkəri yüksək quru meyvədir. Arıqlamaq istəyənlər onu sərbəst şəkildə çox yeməməlidir. Adətən iki-dörd ədəd kifayət edir.
3. Ürək və əzələlər üçün vacib minerallar verir
Quru gavalının tərkibində kalium var. Kalium orqanizmdə maye tarazlığının və əzələlərin normal işləməsinin qorunmasında rol oynayır. Bu mineral ürəyin fəaliyyətində də iştirak edir.
Quru gavalı ürək xəstəliklərini müalicə etmir. Sadəcə, düzgün və müxtəlif qidalanmanın bir hissəsi kimi faydalı ola bilər. Yüksək təzyiq və ya böyrək xəstəliyi olan insanlar kaliumla zəngin qidaları artırmazdan əvvəl həkimlə danışmalıdırlar.
4. Sümüklərin qorunmasına yardımçı ola bilər
Bəzi araşdırmalarda quru gavalının sümük sağlamlığı üçün faydalı ola biləcəyi göstərilib. Onun tərkibində sümük toxumasının qorunmasına kömək edən müxtəlif bitki maddələri və minerallar mövcuddur. Bununla belə, quru gavalı kalsium və D vitamini mənbəyini əvəz etmir.
Sümük sağlamlığı üçün süd məhsulları, göyərti, günəş işığı və həkimin məsləhət gördüyü əlavələr də nəzərə alınmalıdır.
5. Orqanizmi qoruyucu maddələrlə təmin edir
Quru gavalıda hüceyrələri oksidləşdirici zədələnmədən qorumağa kömək edən bitki mənşəli maddələr var. Bu maddələr ümumi sağlamlıq üçün əhəmiyyətlidir. Onlar immuniteti birbaşa gücləndirən dərman kimi qəbul edilməməlidir. Sadəcə, meyvə və tərəvəzlərlə zəngin qidalanmanın faydalı hissəsidir.
6. Şirin qida istəyini daha sağlam şəkildə qarşılaya bilər
Şirniyyat və şəkərli qəlyanaltı əvəzinə az miqdarda quru gavalı seçmək daha münasib ola bilər. Onun şirin dadı desert istəyini azalda bilər. Ancaq quru meyvənin tərkibindəki şəkər də nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə şəkərli diabeti olan insanlar porsiyaya diqqət etməlidirlər.
Səhər üçün quru gavalı necə hazırlanır?
Quru gavalını səhər yeməyinə əlavə etməyin bir neçə sadə yolu var. Ən çox istifadə edilən üsul onu suda yumşaltmaqdır. Bu üsul meyvəni daha rahat çeynəməyə və bəzi insanlarda həzmi asanlaşdırmağa kömək edə bilər.
Birinci üsul: Suda isladılmış quru gavalı
- İki və ya üç ədəd şəkər əlavə olunmamış quru gavalı seçin.
- Meyvələri axar su altında yaxşı yuyun.
- Onları bir stəkan ilıq və ya otaq temperaturunda suya qoyun.
- Gecə ərzində, təxminən səkkiz-on saat saxlayın.
- Səhər əvvəlcə suyu için, sonra yumşalmış quru gavalıları yavaş-yavaş yeyin.
İlk dəfə istifadə edirsinizsə, bir və ya iki ədədlə başlamaq daha düzgündür. Qarında köp, sancı və ya ishal yaranmazsa, miqdarı tədricən üç-dörd ədədə çatdırmaq olar.
İkinci üsul: Quru gavalını səhər yeməyinə qatmaq
İki ədəd quru gavalını xırda doğrayın. Onu yulaf sıyığına, şəkərsiz qatığa və ya kəsmiyə əlavə edin. Üzərinə darçın və bir neçə qoz ləpəsi də qoymaq olar. Bu qarışıq lif, zülal və faydalı yağlarla daha doyumlu səhər yeməyinə çevrilir.
Yulafla bağlı başqa sadə səhər seçimlərini öyrənmək üçün yulaf suyunun səhər qidalanmasında istifadəsi haqqında məqaləmizə nəzər yetirin.
Üçüncü üsul: Quru gavalı içkisi
Üç-dörd ədəd yuyulmuş quru gavalını bir stəkan isti suda on-on beş dəqiqə saxlayın. Sonra suyu ilıq halda için və meyvələri yeyin. Su qaynar olmamalıdır. Çox isti su ağız boşluğuna zərər verə və içkinin qəbulunu çətinləşdirə bilər.
Bu içkiyə əlavə şəkər qatmaq lazım deyil. Quru gavalının öz dadı kifayət qədər şirindir. İçkini səhər yeməyindən əvvəl və ya yeməklə birlikdə qəbul edə bilərsiniz.
Kimlərə quru gavalı uyğun olmaya bilər?
Şəkərli diabeti olanlar
Quru gavalı təbii olsa da, tərkibində şəkər çoxdur. Şəkərli diabeti olanlar porsiyanı həkim və ya qidalanma mütəxəssisi ilə müəyyən etməlidir. Qan şəkərinin göstəricilərini izləmək vacibdir.
Böyrək xəstəliyi olanlar
Quru gavalıda kalium olduğuna görə böyrəkləri zəif işləyən şəxslər ehtiyatlı olmalıdır. Böyrək xəstəliyində bəzi minerallar bədəndə toplana bilər. Bu halda quru gavalı yeməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
İshal və həssas bağırsaq problemi olanlar
Quru gavalı bağırsaqları sürətləndirə bilər. İshal, qarın sancısı və ya bağırsaq həssaslığı olan insanlar onu qəbul etməməli və ya çox az miqdarda sınamalıdır. Narahatlıq artarsa, istifadə dayandırılmalıdır.
Hamilə və süd verən qadınlar
Hamiləlik zamanı qəbizlik tez-tez rast gəlinə bilər. Quru gavalı bu vəziyyətdə qidalanmaya əlavə edilə bilər, amma miqdar həddindən artıq olmamalıdır. Hamilə qadında güclü qarın ağrısı, qanaxma və ya uzunmüddətli qəbizlik varsa, ev üsullarına güvənmək olmaz. Süd verən qadınlar da körpədə köp və narahatlıq yaranıb-yaranmadığını izləməlidir.
Uşaqlar
Kiçik uşaqlara quru gavalı bütöv halda verilməməlidir. Bu, boğulma təhlükəsi yarada bilər. Meyvə yumşaldılmalı, xırda doğranmalı və uşağın yaşına uyğun miqdarda verilməlidir. Körpələrdə istifadə etməzdən əvvəl pediatrla danışmaq lazımdır.
Quru gavalı seçərkən nələrə diqqət etməli?
- Şəkər əlavə olunmayan məhsula üstünlük verin.
- Çox parlaq və yapışqan görünən quru meyvələrə ehtiyatla yanaşın.
- Qablaşdırmanın üzərində son istifadə tarixini yoxlayın.
- Kif qoxusu, turşumuş dad və ya qəribə rəng varsa, məhsulu yeməyin.
- Açıq satılan quru meyvələri almadan əvvəl saxlanma şəraitinə diqqət edin.
Quru gavalı ilə yanaşı, əncir də lifli qida kimi tanınır. Bağırsaqları rahatlatmaq üçün əncirin necə yeyilə biləcəyini əncir haqqında yazımızda oxuya bilərsiniz.
FAQ: Ən çox verilən suallar
Quru gavalını hər səhər yemək olarmı?
Sağlam insanlarda az miqdarda, məsələn iki-üç ədəd quru gavalını hər səhər yemək mümkün ola bilər. Lakin qarında köp və ishal yaranarsa, miqdarı azaltmaq və ya bir müddət dayandırmaq lazımdır.
Quru gavalı arıqladırmı?
Xeyr, quru gavalı təkbaşına arıqlatmır. Lifli olduğu üçün toxluq hissini artıra bilər. Ancaq kalorisi və təbii şəkəri çox olduğundan həddindən artıq yeyildikdə arıqlamağa mane ola bilər.
Quru gavalının suyu nə qədər saxlanmalıdır?
Gecədən səhərə qədər, təxminən səkkiz-on saat saxlamaq kifayətdir. Vaxtınız azdırsa, isti suda on-on beş dəqiqə yumşalda bilərsiniz. Suya şəkər əlavə etməyin.
Quru gavalı ilə başqa quru meyvələri birlikdə yemək olarmı?
Az miqdarda əncir və ya xurma ilə birlikdə yemək olar. Amma bütün bu qidalar şəkər və lif baxımından zəngindir. Buna görə porsiyanı böyütmək düzgün deyil. Xurma ilə bağlı kimlərin ehtiyatlı olmalı olduğunu xurma haqqında bələdçimizdə öyrənə bilərsiniz.
Yekun
Quru gavalı səhər yeməyini daha ləzzətli və lifli etmək üçün sadə seçimdir.
Onu su ilə yumşaldaraq, yulafa qataraq və ya şəkərsiz qatıqla birlikdə yeyə bilərsiniz. Əsas qayda miqdarı düzgün seçməkdir. Təbii olması onun limitsiz yeyilə biləcəyi anlamına gəlmir.
Bağırsaqların rahatlığı üçün su içmək, hərəkət etmək və gündəlik qidalanmada tərəvəz, meyvə və tam taxıllara yer vermək də vacibdir. Kətan toxumunu da səhər qidalanmasına əlavə etməyi düşünürsünüzsə, kətan toxumunun su ilə istifadəsi barədə bu məqaləyə baxın.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
