Bəzən ən böyük şəfa elə gözümüzün qabağında olur. Gicitkəni çoxumuz tikanlı, əli yandıran bir ot kimi tanıyırıq. Amma nənələrimiz onun təkcə yarpağını yox, toxumunu da yığar, qurudar, sonra bal ilə, qatıqla, hətta bəhməzlə qarışdırıb gücdən düşən adama verərdilər. Onlar deyərdi ki, “gicitkən toxumu bədəni oyadır, saçın dibini qidalandırır, adamı yavaş-yavaş özünə gətirir”. Bu sözlər sadəcə el arasında dolaşan fikir deyil. Bu balaca toxumun tərkibində zülal, faydalı yağlar, minerallar və bədəni dəstəkləyə biləcək çoxlu dəyərli maddələr var.
Ən maraqlısı da budur: gicitkən yarpağı ilə toxumu eyni bitkidən gəlsə də, təsiri tam eyni deyil. Toxum daha çox güc, enerji, ümumi toparlanma və saç üçün xatırlanır. Xalq təbabətində o, xüsusən yorğunluq, iştahsızlıq, mövsümi halsızlıq və saç tökülməsi zamanı istifadə olunub. Bu gün də fitoterapiyada gicitkən toxumu diqqət çəkir. Amma hər təbii vasitədə olduğu kimi, burada da ölçü, düzgün hazırlama və xəbərdarlıq vacibdir.
Əgər siz də son vaxtlar tez yorulursunuzsa, saçlarınız əvvəlki kimi dolu görünmürsə və təbiətin sadə, amma maraqlı bir dəstəyini axtarırsınızsa, gicitkən toxumu haqqında bu şəfa bələdçisi sizə çox şey aydınlaşdıracaq.
Gicitkən toxumunun faydaları
Gicitkən toxumu əsrlərdir xalq təbabətində istifadə olunsa da, ona möcüzə gözü ilə yox, ağıllı dəstək gözü ilə baxmaq lazımdır. O, düzgün qidalanma və sağlam həyat tərzi ilə birlikdə fayda verə bilər.
1. Güc və enerji hissini dəstəkləyə bilər
Gicitkən toxumu ən çox halsızlıq zamanı xatırlanır. Bunun səbəbi onun tərkibindəki qidalandırıcı maddələrdir. Zülal, faydalı yağ turşuları, maqnezium, sink və digər minerallar bədənin gündəlik toparlanmasına dəstək ola bilər. Xüsusən mövsüm dəyişəndə, iş yükü artanda və qidalanma zəifləyəndə insanlar bu toxumu daha çox axtarır.
Nənələrimiz gicitkən toxumunu bal ilə qarışdırıb səhər acqarına bir çay qaşığı verərdilər. Məqsəd bədəni yormadan gücləndirmək idi. Enerji üçün başqa təbii vasitələrlə maraqlanırsınızsa, keçibuynuzu bəhməzinin səhər bir qaşığının bədənə nə etdiyi barədə yazı da diqqətinizi çəkə bilər.
2. Saç köklərinin qidalanmasına kömək edə bilər
Gicitkən toxumu saç üçün ən çox adı çəkilən təbii vasitələrdən biridir. Bunun iki səbəbi var. Birincisi, qidalandırıcı tərkibi ümumi olaraq bədənə dəstək verir. İkincisi, xalq təbabətində həm daxilə, həm də xaricə istifadə olunub. Saç kökü sağlamlığı üçün sink, E vitamini, faydalı yağlar və zülal önəmlidir. Gicitkən toxumu bu baxımdan saçın zəifləmə dövründə dəstək vasitəsi kimi dəyərləndirilir.
Əlbəttə, saç tökülməsi təkcə vitamin və qida ilə bağlı olmaya bilər. Qalxanabənzər vəz, qan azlığı, stress və hormonal dəyişikliklər də səbəb ola bilər. Amma saç matlaşıb, qırılırsa və mövsümi tökülmə artıbsa, gicitkən toxumu bəzi insanlarda faydalı dəstək kimi çıxış edə bilər.
3. İmmunitetin zəiflədiyi dövrdə bədəni dəstəkləyir
Gicitkən toxumu birbaşa dərman deyil. Amma qidalandırıcı bitki toxumu kimi bədənin ümumi müqavimətini dəstəkləməyə kömək edə bilər. Xüsusən qışdan çıxanda, yaz yorğunluğu zamanı və tez-tez halsızlıq yaşayanlarda faydalı ola bilər. Bu təsir daha çox onun ümumi qida yükü ilə bağlıdır.
Təbii dəstək axtaranlar bəzən başqa bitkilərlə də maraqlanır. Məsələn, mineral baxımından zəngin olan semizotunun xeyirləri də bu mövzuda oxuna bilər.
4. Həzm və iştah üçün yumşaq dəstək verə bilər
El arasında gicitkən toxumu iştahsız adamlara verilərdi. Çox vaxt qatıq və ya bal ilə qarışdırılardı. Məqsəd mədəni yormadan qidalandırmaq idi. Bəzi insanlarda bu qarışım iştahın açılmasına, bədənin yüngülcə toparlanmasına kömək edə bilər. Ancaq həzm sistemi həssas olan şəxslər ilk dəfə çox az miqdardan başlamalıdır.
5. Qadın və kişi orqanizminin ümumi tonusuna dəstək
Gicitkən toxumu həm qadınlar, həm də kişilər üçün ümumi gücləndirici vasitə kimi tanınıb. Xalq arasında “qanı canlandırır” deyimi ilə xatırlanırdı. Bu, elmi dildə daha çox orqanizmin qida ehtiyatlarının dəstəklənməsi kimi izah oluna bilər. Uzun sürən yorğunluq, gücdən düşmə və zəif qidalanma zamanı bəzi insanlar bu toxumdan fayda gördüyünü bildirir.
6. Dəri və ümumi görünüşə dolayı təsiri ola bilər
Saç kimi dəri də bədənin qidalanma vəziyyətindən təsirlənir. Əgər insan uzun müddət zəif qidalanırsa, ilk siqnallar tez-tez saçda, dırnaqda və dəridə görünür. Gicitkən toxumu dəriyə birbaşa möcüzə etmir. Amma qidalandırıcı tərkibi ilə dolayısı fayda verə bilər. Bu səbəbdən nənələrimiz onu yaz-yay keçidində “bədəni düzəltmək” üçün istifadə edirdilər.
Gicitkən toxumu necə hazırlanır?
Gicitkən toxumunu istifadə etməyin bir neçə yolu var. Ən sadə və ənənəvi reseptlər aşağıdakılardır.
1. Dəmləmə üsulu
Lazım olanlar:
- 1 çay qaşığı gicitkən toxumu
- 1 stəkan qaynamağa yaxın isti su
Hazırlanması:
- Gicitkən toxumunu bir fincana əlavə edin.
- Üzərinə qaynamağa yaxın isti su tökün.
- Qapağını örtüb 10-15 dəqiqə gözlədin.
- Süzüb ilıq halda için.
Nə vaxt içməli?
Səhər yeməyindən sonra və ya günorta saatlarında içmək daha uyğundur. Axşam çox gec içmək bəzi insanlarda yüngül canlanma hissi verə bilər. İlk dəfə istifadə edirsinizsə, gündə 1 stəkandan artıq başlamayın.
2. Bal ilə qarışım
Lazım olanlar:
- 1 xörək qaşığı üyüdülmüş gicitkən toxumu
- 2 xörək qaşığı təbii bal
Hazırlanması:
- Toxumu yüngülcə əzin və ya üyüdün.
- Bal ilə qarışdırın.
- Qapaqlı şüşə qabda saxlayın.
İstifadəsi:
Səhər 1 çay qaşığı qəbul edilir. 2-3 həftə istifadə edib sonra ara vermək daha düzgündür. Bu qarışım xüsusən gücdən düşən insanlar arasında məşhur olub.
Şəkərə meyilli şəxslər bal ilə olan reseptə ehtiyatla yanaşmalıdır. Bu mövzuda ağ tut yarpağı ilə bağlı yazımız da faydalı ola bilər.
3. Saç üçün yağlı qarışım
Lazım olanlar:
- 2 xörək qaşığı gicitkən toxumu
- 4 xörək qaşığı zeytun yağı və ya badam yağı
Hazırlanması:
- Toxumu azca əzin.
- Şüşə qaba töküb üzərinə yağı əlavə edin.
- Qaranlıq yerdə 5-7 gün saxlayın.
- Sonra süzün.
İstifadəsi:
Həftədə 2 dəfə saç dibinə az miqdarda çəkin. 20-30 dəqiqə saxlayıb yuyun. Bu üsul saç köklərini yumşaq şəkildə qidalandırmaq üçün el arasında çox istifadə olunub.
4. Qatıqla ənənəvi istifadə
Bəzi bölgələrdə gicitkən toxumu 1-2 çay qaşığı qatığa qarışdırılıb səhər qəbul olunurdu. Bu üsul həm yüngül, həm də mədə üçün daha rahat sayılırdı. Xüsusən yay aylarında bu qarışım daha çox seçilirdi.
Gicitkən toxumundan istifadə edərkən bunları unutmayın
- Az miqdardan başlayın.
- Uzun müddət fasiləsiz istifadə etməyin.
- Əgər hər hansı dərman qəbul edirsinizsə, həkimlə məsləhətləşin.
- Saç tökülməsi güclüdürsə, səbəbi araşdırmadan yalnız bitkiyə güvənməyin.
Təbii vasitələr arasında seçim edərkən bəzən oxşar mövzular da maraq doğurur. Məsələn, toxumlardan fayda almaqla bağlı qarpız tumunun faydaları, qadın sağlamlığı üçün mərcangilə şirəsi haqqında məlumat, təzyiqi olanlar üçün isə hibiskus çayı ilə bağlı xəbərdarlıqlar faydalıdır. Qaraciyəri yormadan qidalanmaq istəyənlər isə ənginarın faydaları barədə də oxuya bilər.
Kimlərə olmaz?
Gicitkən toxumu təbii olsa da, hər kəs üçün uyğun deyil. Aşağıdakı hallarda ehtiyat vacibdir:
- Hamilə qadınlar: Hamiləlik dövründə bitki tərkibli vasitələr həkim məsləhəti olmadan istifadə olunmamalıdır.
- Əmizdirən analar: Körpəyə dolayı təsir ehtimalına görə həkimlə danışmadan qəbul edilməməlidir.
- Uşaqlar: Xüsusən kiçik yaşlı uşaqlarda doza və uyğunluq fərqli ola bilər.
- Aşağı təzyiqi olanlar: Gicitkən bəzi insanlarda təzyiqə təsir göstərə bilər. Təzyiqi tez düşənlər ehtiyatlı olmalıdır.
- Qan durulaşdırıcı, sidikqovucu və ya şəkər dərmanları qəbul edənlər: Bitki vasitələri dərmanların təsirini dəyişə bilər.
- Böyrək və ya xroniki xəstəliyi olanlar: Özbaşına uzun müddət istifadə etmək düzgün deyil.
- Allergiyası olanlar: İlk istifadədə az miqdar seçin. Qaşınma, səpki və ya narahatlıq olarsa dayandırın.
FAQ – Ən çox verilən suallar
Gicitkən toxumunu hər gün içmək olar?
Qısa müddət üçün, az miqdarda istifadə edənlər var. Amma fasiləsiz və uzun müddət hər gün qəbul etmək düzgün sayılmır. Ən yaxşısı 2-3 həftəlik istifadə, sonra isə ara verməkdir.
Gicitkən yarpağı ilə toxumu eyni təsiri göstərir?
Xeyr. Hər ikisi eyni bitkidən olsa da, tərkibi və ənənəvi istifadə məqsədi tam eyni deyil. Yarpaq daha çox çay kimi tanınır, toxum isə güc, toparlanma və saç dəstəyi üçün xatırlanır.
Saç üçün nəticə nə vaxt görünür?
Bu, insandan insana dəyişir. Saçla bağlı təbii vasitələr adətən dərhal nəticə vermir. Ən azı bir neçə həftə davamlı və düzgün qulluq lazımdır. Əgər saç tökülməsi güclüdürsə, mütləq səbəbi araşdırmaq lazımdır.
Acqarına istifadə etmək olarmı?
Bəzi insanlar bal ilə olan qarışımı acqarına qəbul edir. Amma mədəsi həssas olanlar üçün yeməkdən sonra istifadə daha rahat ola bilər.
Gicitkən toxumu çayı axşam içilərmi?
İçilə bilər, amma bəzi adamlarda yüngül canlanma hissi yarada bilər. Sakitləşdirici bitki çayları ilə maraqlanırsınızsa, qızılgül çayının axşam niyə rahatlatdığı barədə yazımıza da baxa bilərsiniz.
Nəticə
Gicitkən toxumu doğrudan da elə-belə toxum deyil. Xalq təbabətində güc, enerji, saç və ümumi toparlanma üçün istifadə olunan bu sadə toxum maraq doğurur.
Düzgün hazırlananda və ölçülü istifadə olunanda faydalı dəstək verə bilər. Amma unutmayaq ki, hər halsızlıq, hər saç tökülməsi və hər zəiflik üçün tək cavab bitki deyil. Bəzən bədənin bizə verdiyi siqnalın arxasında başqa səbəb dayanır.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
