Bəzən ən dəyərli şəfa vasitələri elə mətbəximizin bir küncündə gizlənir. Xurma sirkəsi də məhz belə nemətlərdəndir. Payız-qış mövsümündə süfrələrimizin sevimlisi olan xurma təkcə şirin dadı ilə deyil, həm də ondan hazırlanan təbii sirkə ilə diqqət çəkir. Nənələrimiz meyvəni uzun müddət saxlamaq, israf etməmək və həzmi yüngülləşdirmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edərdi. Xurmanın bir qədər yumşalmış, amma hələ də yararlı olan hissəsindən sirkə hazırlamaq da bu ağıllı ənənələrdən biri sayılır.
Ev şəraitində hazırlanan xurma sirkəsi son illərdə yenidən maraq doğurur. Səbəb sadədir: tərkibində meyvədən gələn təbii maddələr, mayalanma nəticəsində yaranan üzvi turşular və həzmi dəstəkləyə bilən komponentlər var. Xüsusilə ağır yeməklərdən sonra mədədə doluluq hissi, köp, iştahasızlıq və ləng həzm yaşayanlar bu mövzuya daha çox maraq göstərirlər. Ancaq burada vacib məqam var: xurma sirkəsi möcüzə deyil, düzgün istifadə ediləndə fayda verə bilən təbii vasitədir.
Xurmanın özü ilə bağlı daha ətraflı məlumat almaq istəyənlər Xurma yeyib sonra peşman olma: Bu meyvəni kimlər ehtiyatla yeməlidir? yazısına da baxa bilər. Çünki sirkənin faydasını anlamaq üçün əvvəlcə xurmanın xüsusiyyətlərini bilmək vacibdir.
Xurma sirkəsinin əsas sirri nədir?
Xurma sirkəsi meyvənin təbii şəkərinin mayalanması ilə hazırlanır. Bu proses zamanı əvvəlcə zəif meyvə mayesi yaranır, daha sonra isə sirkə turşusu əmələ gəlir. Məhz bu təbii çevrilmə nəticəsində alınan maye həm mətbəxdə, həm də xalq təbabətində dəyərli sayılır. Evdə hazırlanmasının əsas üstünlüyü isə tərkibə nə qatdığınızı dəqiq bilməyinizdir. Hazır məhsullarda bəzən əlavə dadlandırıcı, rəngverici və ya sürətləndirici maddələr ola bilər. Ev üsulu isə daha saf nəticə verir.
Xurma sirkəsinin faydaları
Xurma sirkəsinin təsiri haqqında danışarkən həm xalq təcrübəsinə, həm də sirkələrin ümumi xüsusiyyətlərinə əsaslanmaq lazımdır. Aşağıdakı faydalar ən çox qeyd olunan məqamlardır.
1. Həzmi yüngülləşdirə bilər
Xurma sirkəsi ən çox həzmə təsiri ilə seçilir. Yeməkdən sonra mədədə ağırlıq hissi, həzmin gec getməsi və köp yaranması bəzi insanlarda tez-tez rast gəlinir. Turşuluğu yüngül olan təbii sirkələr mədə şirəsinin fəaliyyətini dəstəkləyə, qidanın parçalanmasını asanlaşdıra bilər. Xüsusilə yağlı və ağır yeməklərdən sonra az miqdarda durulaşdırılmış şəkildə istifadə edildikdə yüngüllük hissi yarada bilər.
2. İştahanı tənzimləməyə kömək edə bilər
Bəzi insanlarda iştahasızlıq həzm zəifliyi ilə birlikdə gedir. Xurma sirkəsi yeməkdən əvvəl çox az miqdarda su ilə qarışdırılıb içildikdə ağızda və mədədə həzmə hazırlıq hissi yarada bilər. Bu, hər kəsdə eyni cür təsir göstərməsə də, xalq arasında geniş istifadə olunan üsullardan biridir.
3. Bağırsaq rahatlığına dəstək verə bilər
Mayalanmış təbii məhsullar bağırsaq işinə dolayı yolla dəstək verə bilər. Xurma sirkəsi təkbaşına dərman deyil, amma düzgün qidalanma ilə birlikdə istifadə olunarsa bağırsaqlarda rahatlıq hissini artıra bilər. Bu mövzu ilə maraqlananlar Ənciri belə yeyən azdır: Bağırsaqları rahatlatmaq üçün ən sadə üsul nədir? və Qara gavalı haqqında bu detalı çoxları bilmir – bağırsaqları belə rahatladır məqalələrinə də baxa bilərlər.
4. Təbii israfın qarşısını alır
Bu fayda bir qədər fərqli görünə bilər, amma çox önəmlidir. Evdə xurma sirkəsi hazırlamaq bir qədər yumşalmış xurmaları dəyərləndirməyin ağıllı yoludur. Beləliklə həm ev təsərrüfatında israf azalır, həm də təbii məhsul əldə olunur.
5. Salat və yeməklərdə daha sağlam seçim ola bilər
Xurma sirkəsi təkcə içmək üçün deyil. Onu salatlara, tərəvəz qarışıqlarına və bəzi souslara əlavə etmək olar. Bu zaman yeməyin dadı açılır, yağlılıq hissi azalır və həzm daha rahat ola bilir. Xüsusilə limon və duzla birlikdə yüngül salat sousu kimi yaxşı nəticə verir.
6. Boğazda və ağızda xoş təravət yarada bilər
Çox az miqdarda və yaxşı durulaşdırılmış halda istifadə ediləndə ağızda təravət hissi yarada bilər. Amma burada ehtiyat lazımdır. Turşuluq diş minasına təsir edə bilər. Ona görə də həmişə su ilə qarışdırılmalı, istifadə sonrası adi su ilə ağız yaxalanmalıdır.
7. Yemək sonrası halsızlığı azalda bilər
Bəzi insanlarda ağır yeməkdən sonra yuxululuq, şişkinlik və süstlük hissi olur. Xurma sirkəsi bu vəziyyətdə həzmi bir qədər yüngülləşdirdiyi üçün dolayısı ilə rahatlıq verə bilər. Mədə həssas olanlarda isə əksinə qıcıqlanma yarada bilər. Buna görə az miqdardan başlamaq vacibdir.
8. Digər təbii vasitələrlə birlikdə düşünülə bilər
Həzm problemi olanlar çox vaxt bir neçə təbii üsulu müqayisə edirlər. Məsələn, Qara zirə yağı təkcə soyuqdəymə deyil – Mədəyə təsiri sizi təəccübləndirəcək və Düyü suyu bu qədər faydalıdırsa, niyə hələ də çox adam ondan düzgün istifadə etmir? kimi mövzular da bu sahədə tez-tez araşdırılır. Ancaq hər vasitənin bədənə təsiri fərqlidir. Birinə uyğun olan, başqasına uyğun gəlməyə bilər.
Xurma sirkəsi evdə necə hazırlanır?
Ev üsulu ilə xurma sirkəsi hazırlamaq çətin deyil. Sadəcə səbir və təmizliyə diqqət lazımdır.
Lazım olan ərzaqlar
- 5-6 ədəd yetişmiş xurma
- 1,5 litr içməli su
- 2-3 xörək qaşığı bal və ya az miqdarda şəkər
- 1 böyük şüşə banka
- Tənzif və ya nazik təmiz parça
- Taxta qaşıq
Addım-addım hazırlanma qaydası
1. Xurmaları hazırlayın
Xurmaları yaxşıca yuyun. Çürük hissələri varsa ayırın. Saplaqlarını çıxarın. Sonra iri tikələrə bölün. Qabığını soymaq mütləq deyil, amma çox sərt və zədəlidirsə təmizləmək olar.
2. Bankaya doldurun
Doğranmış xurmaları şüşə bankaya yerləşdirin. Üzərinə ilıq su əlavə edin. Bal və ya şəkəri də qarışığa qatın. Bu, mayalanmanı daha rahat başlada bilər.
3. Qarışdırın və ağzını örtün
Taxta qaşıqla bir dəfə qarışdırın. Bankanın ağzını qapaqla sıx bağlamayın. Onun yerinə tənzif və ya nazik parça ilə örtün ki, hava keçsin, amma toz düşməsin.
4. Gözləmə müddəti
Bankanı günəş görməyən, isti sayılan yerdə saxlayın. Gündə 1 dəfə taxta qaşıqla qarışdırın. Təxminən 10-15 gün sonra mayalanma əlamətləri görünə bilər. Yüngül turş qoxu yaranacaq.
5. Süzün
İlk mərhələ bitəndən sonra qarışığı süzün. Mayeni yenidən təmiz bankaya tökün. Bu maye daha 2-4 həftə saxlanmalıdır. Yenə də üstü parça ilə örtülü olsun.
6. Sirkənin hazır olduğunu necə bilmək olar?
Maye daha şəffaflaşır, qoxusu sirkəyə bənzəyir və dadında yumşaq turşluq hiss olunur. Bu mərhələdə onu şüşə butulkaya süzüb qapağını bağlaya bilərsiniz.
Necə içmək lazımdır?
Xurma sirkəsi heç vaxt birbaşa içilməməlidir. Ən sadə üsul budur:
- 1 stəkan ilıq suya 1 çay qaşığı xurma sirkəsi əlavə edin
- İstəsəniz içinə 1 çay qaşığı bal qata bilərsiniz
- Yeməkdən 10-15 dəqiqə əvvəl və ya yeməkdən sonra içilə bilər
Gündə 1 dəfədən başlamaq daha təhlükəsizdir. Bədəninizin reaksiyasına baxın. Əgər yanma, ağrı və ya narahatlıq olarsa istifadəni dayandırın.
Kimlərə olmaz?
Hər təbii vasitə hər kəs üçün uyğun deyil. Xurma sirkəsi ilə bağlı bu xəbərdarlıqları nəzərə alın.
Mədə xorası və güclü qastriti olanlar
Turşuluq mədə divarını qıcıqlandıra bilər. Xora, reflüks, güclü qastrit və tez-tez mədə yanması yaşayanlar ehtiyatlı olmalıdır.
Şəkər xəstələri
Xurma meyvəsinin özü təbii şəkərlə zəngindir. Mayalanma zamanı şəkərin bir hissəsi dəyişsə də, bu məhsul yenə də nəzarətsiz istifadə edilməməlidir. Şəkər xəstələri həkimlə məsləhətləşmədən istifadə etməməlidir.
Hamilə və süd verən qadınlar
Evdə hazırlanan mayalanmış məhsulların təmizliyi çox önəmlidir. Hamiləlik və südvermə dövründə riskə getmək düzgün sayılmır. Yalnız həkim məsləhəti ilə istifadə oluna bilər.
Uşaqlar
Kiçik yaşlı uşaqlara sirkə vermək düzgün deyil. Xüsusilə mədəsi həssas olan uşaqlarda qıcıqlanma yarada bilər.
Diş minasına həssaslığı olanlar
Sirkələr turşudur. Tez-tez və düzgün durulaşdırmadan istifadə diş minasına zərər verə bilər. Həmişə su ilə qarışdırın və sonra ağzınızı su ilə yaxalayın.
Dərman qəbul edənlər
Mədə dərmanları, şəkərsalıcı preparatlar və bəzi sidikqovucu dərmanlarla birlikdə istifadədə ehtiyat lazımdır. Hər halda həkimlə danışmaq vacibdir.
FAQ
Xurma sirkəsi nə qədər müddət saxlanıla bilər?
Təmiz şüşə qabda, sərin və qaranlıq yerdə saxlanarsa bir neçə ay qalır. Qoxusunda və rəngində kəskin dəyişiklik olarsa istifadə etməyin.
Hər gün içmək olarmı?
Hər gün çox miqdarda içmək düzgün deyil. Az miqdarda və fasiləli istifadə daha münasibdir. Gündə 1 çay qaşığı ilə başlamaq kifayətdir.
Xurma sirkəsi arıqladırmı?
Təkbaşına arıqlatmır. Sadəcə həzmi yüngülləşdirə və iştahanı tənzimləməyə kömək edə bilər. Əsas məsələ düzgün qidalanma və hərəkətdir.
Üzərində ağ təbəqə yaranarsa bu normaldırmı?
Bəzən təbii sirkələrdə üst hissədə nazik sirkə anası deyilən təbəqə yarana bilər. Bu, çox vaxt normal sayılır. Amma kifə bənzər, yaşıl, qara və ya pis qoxulu qat varsa məhsulu istifadə etməyin.
Nəticə
Xurma sirkəsi evdə hazırlanmasının əsas səbəbi onun təbii, sadə və faydalı mətbəx məhsulu olmasıdır.
Xüsusilə həzmə yüngül dəstək verməsi, salat və yeməklərdə rahat istifadə olunması, artıq yumşalmış xurmaların dəyərləndirilməsi onu daha da maraqlı edir. Amma unutmaq olmaz ki, hər turş məhsul kimi bunun da öz həddi və öz qaydası var. Az miqdar, düzgün durulaşdırma və bədənə qulaq asmaq burada əsas şərtdir.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
