Bəzi bitkilər var ki, dadına görə hər süfrədə yer almır, dəyərinə görə isə əsl xəzinə sayılır. Ənginar da həmin bitkilərdəndir. Nənələrimiz onu hər evdə bişirməsə də, “ödü oyadan”, “qaraciyəri yüngülləşdirən” tərəvəz kimi tanıyırdı. Xüsusən ağır yeməklərdən, bayram süfrələrindən, çox yağlı qidalardan sonra ənginarın suyu və ya yüngül yeməyi evdə xatırlanan təbii vasitələrdən biri idi. Bu gün isə müasir araşdırmalar da göstərir ki, ənginar qaraciyər, həzm və maddələr mübadiləsi üçün həqiqətən diqqətəlayiq bir bitkidir.
Ənginarın ən böyük üstünlüyü onun sadəcə bir tərəvəz olmamasıdır. O, həm qida, həm də dəstəkçi bitki kimi tanınır. Tərkibində lif, antioksidant maddələr, C vitamini, fol turşusu, maqnezium və kalium var. Ən çox danışılan tərəfi isə qaraciyər və öd axınına dəstək verməsidir. Ona görə də ənginarı sevməyənlər belə, onun faydasını biləndə fikrini dəyişir.
Əgər təbii üsullarla sağlamlığını qorumağa çalışırsansa, bu mövzuda cəfərinin düzgün istifadəsi, zəncəfil çayının gizli faydası və sumağın damar dostu sayılmasının səbəbi də sənin üçün maraqlı ola bilər.
Ənginar nədir və niyə bu qədər dəyərlidir?
Ənginar tikanlı görünüşünə görə bir çox insana uzaq gəlir. Halbuki onun yeyilən hissəsi çox qiymətlidir. Xüsusən baş hissəsinin içindəki yumşaq hissə və ürək adlanan bölmə həm dadlı, həm də faydalıdır. Aralıq dənizi bölgəsində əsrlərdir istifadə olunan bu tərəvəz qədim dövrlərdə də həzmə kömək edən bitki kimi tanınıb.
Xalq təbabətində ənginar daha çox qaraciyəri yükləyən vəziyyətlərdə xatırlanırdı. Nənələrimiz deyərdi ki, “bədən ağırlaşıbsa, iştaha qəribədirsə, ağızda acılıq varsa, ənginar süfrəyə gəlməlidir”. Bu müşahidənin arxasında müəyyən məntiq var. Ənginar öd ifrazına dəstək verə bilər. Bu isə yağlı qidaların həzmini yüngülləşdirə bilər.
Ənginarın faydaları
1. Qaraciyərə dəstək verir
Ənginar ən çox qaraciyər üçün xatırlanır. O, qaraciyərin özünü yeniləmə gücünü möcüzəvi şəkildə dəyişmir, lakin onun yükünü azaltmağa kömək edə bilər. Tərkibində olan təbii maddələr qaraciyər hüceyrələrini oksidləşdirici gərginlikdən qorumağa yardımçı ola bilər. Sadə dillə desək, bədənin içində yığılan zərərli təsirlərə qarşı sipər rolunu oynaya bilər.
2. Öd axınını stimullaşdıra bilər
Ənginarın ən tanınmış təsirlərindən biri öd ifrazına dəstək verməsidir. Öd yağların həzmində mühüm rol oynayır. Yağlı yeməkdən sonra qarında ağırlıq, köp və narahatlıq yaşayan insanlar üçün ənginar bu baxımdan faydalı ola bilər. Elə buna görə də onu ağır yeməklərlə birgə və ya ondan sonra istifadə etmək daha çox məsləhət görülür.
3. Həzmi yaxşılaşdıra bilər
Ənginar liflə zəngindir. Lif isə bağırsaqların dostudur. Bağırsaq hərəkətini nizamlayır, toxluq hissini uzadır və həzmi rahatlaşdırır. Xüsusən qəbizlik meyli olanlarda faydalı ola bilər. Həzm mövzusunda təbii vasitələrlə maraqlanırsansa, bamya suyunun faydaları barədə yazımız da diqqətini çəkə bilər.
4. Qandakı yağların səviyyəsinə müsbət təsir göstərə bilər
Bəzi araşdırmalar göstərir ki, ənginar müntəzəm və düzgün qidalanma ilə birlikdə istifadə olunanda qandakı bəzi yağ göstəricilərinə müsbət təsir göstərə bilər. Bu, təkcə ənginarın gücü ilə olmur. Sağlam qida seçimi, hərəkət və ümumi həyat tərzi burada əsasdır. Amma ənginar bu yolda yaxşı bir köməkçi sayıla bilər.
5. Antioksidant təsiri ilə bədəni qoruyur
Ənginarın tərkibində bədəni erkən köhnəlmədən qoruyan maddələr var. Bunlar hüceyrələrin zədələnməsini azaltmağa yardımçı ola bilər. Xüsusən şəhər həyatı, gərginlik, nizamsız qidalanma və az hərəkət fonunda bu cür qidalar daha da əhəmiyyət qazanır.
6. Qan şəkərinin sabit qalmasına yardım edə bilər
Ənginarın lifli quruluşu yeməkdən sonra qan şəkərinin sürətlə yüksəlməsinin qarşısını qismən ala bilər. Bu səbəbdən onu tərəvəz yeməyi kimi qida rasionuna əlavə etmək yaxşı seçimdir. Əlbəttə, şəkər xəstəliyi olanlar bunu müalicə vasitəsi kimi deyil, əlavə qida dəstəyi kimi görməlidirlər.
7. Dəri və ümumi görünüş üçün də faydalıdır
Qaraciyər və həzm sistemi rahat olanda bu, çox vaxt dəridə də hiss olunur. Dərinin solğunluğu, halsızlıq, şişkinlik hissi bəzən qidalanma ilə bağlı olur. Ənginar təkbaşına dərini dəyişdirməsə də, ümumi qidalanma planında faydalı yer tuta bilər.
8. Kalium sayəsində bədəni tarazlıqda saxlaya bilər
Kalium bədəndə maye tarazlığının qorunmasına kömək edir. Bu baxımdan ənginar şişkinliyə meyli olanlar üçün də maraqlı tərəvəzdir. Bu mövzuda qarpız tumunun böyrəklərə təsiri haqqında məqaləmiz də faydalı ola bilər.
Nənələrimizin istifadə etdiyi üsullar
Ənginar suyu ilə yüngül dəstək
Kənd yerlərində ənginar çox yayılmasa da, tapan kimi israf edilməzdi. Nənələrimiz ənginarı suda qaynadıb həmin suyu az-az içərdi. Onlar buna “bədəni yüngülləşdirən su” deyirdi. Xüsusən yağlı yeməkdən sonrakı günlərdə bu üsul xatırlanardı.
Ənginarı limonla bişirmək
Ənginarın qaralmaması üçün limonla bişirilməsi həm mətbəx sirri, həm də faydalı seçim idi. Limon onun dadını yumşaldır, yeməyi daha rahat qəbul edilən edir. Üstəlik belə bişəndə yanında cəfəri və bir az zeytun yağı ilə süfrəyə verilməsi klassik üsullardandır.
Hazırlanma qaydası
1. Ənginar çayı necə hazırlanır?
Lazım olanlar:
- 1 ədəd orta ölçülü təzə ənginarın yarpaqları və yumşaq hissələri
- 2 stəkan su
- İstəyə görə bir neçə damcı limon suyu
Hazırlanması:
- Ənginarı yaxşıca yu. Sərt və çirkli hissələri ayır.
- Yarpaqların təmiz hissələrini və bir qədər yumşaq iç hissəni doğra.
- Qazana 2 stəkan su tök və ənginar hissələrini əlavə et.
- Qaynamağa başlayandan sonra zəif odda 10-12 dəqiqə saxla.
- Ocaqdan götür və 10 dəqiqə dəmlənməyə qoy.
- Süz və ilıq halda iç.
Nə vaxt içməli?
Ən uyğun vaxt günorta yeməyindən 20-30 dəqiqə əvvəl və ya ağır yeməkdən sonra 1 saat keçəndədir. Gündə 1 fincandan başlamaq daha yaxşıdır. Bədən necə qəbul edirsə, ona uyğun davam etmək olar.
2. Ənginar yeməyi necə hazırlanır?
Lazım olanlar:
- 2 ədəd təzə ənginar
- 1 yerkökü
- 1 kiçik kartof
- Yarım limonun suyu
- 2 xörək qaşığı zeytun yağı
- Az miqdarda duz
- Bir ovuc xırda doğranmış cəfəri
Hazırlanması:
- Ənginarın sərt yarpaqlarını ayır və iç hissəsini təmizlə.
- Qaralmaması üçün limonlu suda saxla.
- Qazana doğranmış yerkökü, kartof və ənginarı düz.
- Üzərinə az su, zeytun yağı və limon suyu əlavə et.
- Qapağı bağlı şəkildə zəif odda 20-25 dəqiqə bişir.
- Sonda üzərinə cəfəri səp və ilıq halda ye.
Bu yemək xüsusən axşam ağır qida yemək istəməyənlər üçün yaxşı seçimdir. Cəfəri ilə uyğunluğu barədə daha çox oxumaq üçün cəfəri haqqında yazımıza da baxa bilərsən.
Ənginarı necə istifadə etmək daha doğrudur?
Gündəlik qidalanmada
Ənginarı həftədə 1-2 dəfə yemək formasında istifadə etmək kifayət edə bilər. Onu qaynadılmış, buğda bişmiş və ya zeytun yağlı tərəvəz yeməyi kimi hazırlamaq daha yaxşıdır.
Çay formasında
Çox güclü dəmləmək düzgün deyil. Çünki bəzi insanlarda mədə narahatlığı yarada bilər. Yüngül dəm daha təhlükəsizdir.
Digər bitkilərlə birgə
Ənginarı zəncəfil, cəfəri və limonla birgə yüngül yeməklərdə istifadə etmək olar. Təzyiq problemi olanlar isə bitki çaylarını qarışdırarkən ehtiyatlı olmalıdır. Bu baxımdan hibiskus çayı ilə bağlı xəbərdarlıqları bilmək faydalıdır.
Kimlərə olmaz?
Öd kisəsində daş olanlar
Ənginar öd axınına təsir göstərə bildiyi üçün öd kisəsində daşı olanlar onu həkim məsləhəti olmadan istifadə etməməlidir. Çünki bəzi hallarda narahatlıq arta bilər.
Hamilə və süd verən qadınlar
Qida kimi az miqdarda qəbul adətən problem yaratmasa da, çay və ya sıxlaşdırılmış bitki vasitəsi kimi istifadədə mütləq həkimlə danışmaq lazımdır.
Kiçik yaşlı uşaqlar
Uşaqlara bitki çayı vermək hər zaman doğru deyil. Ənginarın özünü yeməkdə az miqdarda vermək olar, lakin müalicə məqsədli istifadədən uzaq durmaq lazımdır.
Mədə və bağırsaq həssaslığı olanlar
Köp, qaz, qarın ağrısı və həzm həssaslığı olan bəzi insanlarda ənginar narahatlıq yarada bilər. İlk dəfə istifadə edəndə az miqdardan başlamaq yaxşıdır.
Bitki allergiyası olanlar
Xüsusən çobanyastığı, günəbaxan, yovşan kimi bitkilərə allergiyası olan şəxslər ehtiyatlı olmalıdır. Ənginar da eyni bitki ailəsinə yaxın sayılır.
Xroniki xəstəliyi olanlar
Qaraciyər, böyrək, şəkər, təzyiq və öd yolları ilə bağlı xəstəliyi olanlar bitki vasitələrini müalicənin yerinə qoymamalıdır. Bəzən təbii görünən üsullar dərmanlarla uyğun gəlməyə bilər. Böyrək və sidik yolları ilə bağlı təbii dəstəklər barədə quşüzümü şirəsi və mərcangilə şirəsi barədə məlumatları da müqayisə edərək oxumaq faydalı olar.
FAQ – Ən çox verilən suallar
Ənginarı hər gün yemək olar?
Əksər sağlam insanlar üçün hər gün az miqdarda qida kimi istifadə mümkün ola bilər. Lakin hər gün çay formasında istifadə etmək lazım deyil. Həftəlik ölçülü istifadə daha uyğundur.
Ənginar qaraciyəri təmizləyir?
“Təmizləyir” sözü bir qədər şişirdilmiş ifadədir. Daha düzgün desək, qaraciyərin işinə dəstək verə bilər və öd axınını yaxşılaşdırmağa yardımçı ola bilər. Müalicə vasitəsi kimi qəbul edilməməlidir.
Ənginar çayı acqarına içilirmi?
Həssas mədəsi olmayan insanlar az miqdarda içə bilər. Lakin çoxları üçün yeməkdən əvvəl və ya yeməkdən bir qədər sonra içmək daha rahat olur.
Konservləşdirilmiş ənginar da faydalıdır?
Bəli, müəyyən qədər faydası qalır. Lakin duz miqdarı çox ola bilər. Ən yaxşı seçim təzə və ya düzgün dondurulmuş ənginardır.
Ənginar ilk baxışda sevilən tərəvəz təsiri bağışlamaya bilər. Lakin onun qaraciyər, öd axını, həzm və ümumi qidalanma baxımından dəyəri böyükdür.
Bədən ağırlaşanda, yemək düzəni pozulanda və həzm zəifləyəndə ənginar faydalı bir seçim ola bilər. Əsas məsələ onu düzgün hazırlamaq, ölçünü gözləmək və hər bitki kimi ona da ehtiyatla yanaşmaqdır.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
