Yayın əvvəlində bazarda alçanın göründüyü an bir çox adamın ağlına uşaqlıq gəlir: duza batırılmış turş alça, həyətdə ağacdan dərilən ilk meyvə, nənələrin “bu, iştahanı açar” deyib əl uzatdığı o yaşıl dənələr. Amma alça təkcə ağız sulandıran bir meyvə deyil. Bu balaca, turş nemətin içində həzmə kömək edən maddələr, bədəni qoruyan bitki birləşmələri, su, lif və vitaminlər var. Elə buna görə də xalq arasında alça həm iştaha üçün, həm yay istisində yüngüllük hissi üçün, həm də bağırsaqları rahatlatmaq üçün sevilib.
Nənələrimiz alçanı təkcə təzə yemirdilər. Ondan turşu hazırlayır, kompot qaynadıb qışa saxlayır, bəzən də azca əzib suya salaraq yüngül içki düzəldirdilər. Məqsəd sadə idi: bədəni yormadan dad vermək, həzmi oyatmaq, yeməkdən sonra ağırlıq hissini azaltmaq. Bu gün də müasir qidalanma baxımından alçaya baxanda görürük ki, bu ənənənin arxasında məntiq var.
Alçada C vitamini, lif, kalium və müxtəlif bitki mənşəli qoruyucu maddələr olur. Tünd rəngli alça növlərində antioksidant təsir göstərən maddələr bir qədər çox ola bilər. Yaşıl, turş alça isə daha çox iştaha və tüpürcək ifrazını artıran dadı ilə seçilir. Yəni həm xalq təbabəti, həm də sadə qidalanma elmi bu meyvənin boş yerə sevilmədiyini göstərir.
Alçanın faydaları nələrdir?
1. İştahanı və həzmi canlandıra bilər
Alça haqqında ən çox bilinən fikir budur: iştaha açır. Bunun səbəbi onun turş dadıdır. Turş dad ağızda tüpürcəyi artırır, mədənin və həzm sisteminin işini bir qədər canlandıra bilir. Xüsusilə yeməkdən əvvəl 2-3 ədəd alça bəzi adamlarda yeməyə marağı artıra bilər.
Əlbəttə, bu, hər kəsdə eyni olmur. Amma yeməkdən əvvəl ağız quruluğu olan, isti havada yeməyə meyli azalan adamlar üçün alça bəzən faydalı seçimə çevrilir. Həzmə dəstək verən başqa təbii vasitələr maraqlıdırsa, qara zirə yağının mədəyə təsiri barədə yazımıza da baxa bilərsiniz.
2. Bağırsaqların daha nizamlı işləməsinə kömək edə bilər
Alçada lif var. Lif bağırsaq hərəkətlərini dəstəkləyir, nəcisin yumşalmasına və daha rahat xaric olmasına kömək edir. Xüsusilə təzə meyvə az yeyən adamlarda mövsümi alça bağırsaqlar üçün yüngül dəstək ola bilər. Lakin burada ölçü çox vacibdir. Həddindən artıq alça yemək bəzi adamlarda qarında qurultu, köp və hətta ishala səbəb ola bilər.
Bağırsaq və həzm mövzusunda təbii yollarla maraqlananlar üçün bamya suyu haqqında məqaləmiz də faydalı ola bilər.
3. İmmunitetə dolayısı ilə dəstək verir
Alça çox yüksək vitamin anbarı sayılmasa da, tərkibində olan C vitamini və bitki birləşmələri bədənin müdafiə gücünü dəstəkləyən qidalar sırasında yer almasına kömək edir. C vitamini hüceyrələrin qorunmasında, dərinin sağlam qalmasında və bərpa işində rol oynayır. Mövsümündə təzə meyvə yemək ümumi qidalanmanı zənginləşdirdiyi üçün bu da bədənin güclü qalmasına kömək edir.
Burada əsas fikir budur: alça bir dərman deyil, amma düzgün qidalanmanın faydalı hissəsi ola bilər.
4. İsti havada bədəni yüngülləşdirə bilər
Yayda yağlı və ağır qidalar çox adama çətin gəlir. Alça isə həm sulu, həm turş, həm də yüngül meyvədir. Az miqdarda yeyildikdə ağızda təravət yaradır, susuzluq hissini bir qədər azalda bilir, yeməkdən sonra basqı hissi yaratmır. Xüsusilə günorta vaxtı ağır şirniyyat əvəzinə 3-4 alça yemək daha rahat seçim ola bilər.
5. Damarlar və təzyiq üçün faydalı qidalanmanın bir hissəsi ola bilər
Alçada kalium var. Kalium bədəndə maye tarazlığında və əzələlərin, o cümlədən ürəyin normal işləməsində rol oynayır. Bu səbəbdən alça, ümumi olaraq meyvə-tərəvəzlə zəngin qidalanmanın bir hissəsi kimi, damar sağlamlığına dolayısı ilə töhfə verə bilər. Amma bunu şişirtmək düzgün olmaz: təkcə alça təzyiqi müalicə etmir.
Əgər siz damar və təzyiq mövzusunda təbii seçimlərlə maraqlanırsınızsa, hibiskus çayı barədə yazımız və sumağın damar dostu sayılmasının səbəbləri də diqqətinizi çəkə bilər.
6. Dərinin görünüşünə müsbət təsir göstərə bilər
Alçanın tərkibindəki C vitamini və su dərinin daha canlı görünməsinə yardım edən qidalanma amillərindəndir. Təbii ki, bir neçə alça yeməklə dəri birdən dəyişməyəcək. Amma su içmə, tərəvəz, meyvə və yuxu ilə yanaşı alça da dərinin quruluq və solğunluq hissinə qarşı dəstək verən qidalardan biri sayıla bilər.
7. Şirin istəyini daha yüngül yolla azalda bilər
Bəzi adamlar üçün turş dad şirniyyata meyli azaldır. Xüsusilə günün ikinci yarısında peçenye və ya konfet yerinə bir neçə alça seçmək şəkərli qəlyanaltını azaltmağa kömək edə bilər. Şəkərə meyilli olanlar qidalanma mövzusunda ağ tut yarpağı barədə məqalə ilə də tanış ola bilərlər.
8. Ruh halına da kiçik təsiri ola bilər
Bəzən fayda təkcə maddələrdə olmur. Mövsümi meyvə yemək, təbii dadlara qayıtmaq, uşaqlıq xatirələrini yada salmaq insanı rahatladır. Alça birbaşa əsəbləri sakitləşdirən vasitə sayılmasa da, yüngül və təbii qidalanma ümumi rahatlıq hissinə kömək edə bilər. Gərgin günlərdə bitki çaylarını sevənlər qızılgül ləçəyi çayı ilə bağlı yazımıza da baxa bilərlər.
Alçanı necə istifadə etmək daha faydalıdır?
Alçanın faydasını görmək üçün onu çox yemək lazım deyil. Əksinə, az və ölçülü yemək daha doğrudur. Ən yaxşı yol mövsümündə təzə, yuyulmuş şəkildə istifadə etməkdir. Amma həzmi rahatlaşdıran yüngül içki kimi alça dəmləməsi də hazırlamaq olar.
Təzə alça yeyərkən diqqət ediləcək məqamlar
- Gündəlik miqdar çox adam üçün 5-8 ədəd kifayət edir.
- Boş mədəyə həddindən artıq yemək mədə yanması yarada bilər.
- Duzla yemək adətdir, amma çox duz təzyiqi olanlar üçün uyğun deyil.
- Yuyulmadan yemək olmaz.
Alça dəmləməsi necə hazırlanır?
Bu üsul turş dadı bir qədər yumşaldır və yeməkdən sonra yüngül içki kimi istifadə oluna bilər.
Lazım olanlar
- 8-10 ədəd təzə alça
- 2 stəkan su
- İstəyə görə 2-3 yarpaq nanə
- İstəyə görə çox az bal və ya heç nə
Addım-addım hazırlanma qaydası
- Alçaları yaxşı yuyun.
- Hər birini yüngülcə çəngəllə deşin və ya iki yerə bölün.
- Qazana 2 stəkan su tökün, alçaları əlavə edin.
- Qaynama başlayandan sonra zəif odda 7-10 dəqiqə saxlayın.
- Ocaqdan götürüb 10 dəqiqə dincə qoyun.
- İstəsəniz nanə yarpağı əlavə edib 5 dəqiqə də gözlədin.
- Süzün. İlıq və ya otaq istiliyində için.
Nə vaxt içməli?
Bu içkini yeməkdən 20-30 dəqiqə sonra yarım stəkan və ya 1 stəkan içmək olar. Gündə 1 dəfə kifayətdir. Çox turş gəlirsə, suyu bir qədər artırın. Bal əlavə etmək istəyirsinizsə, içki ilıq olanda qatın.
Alçadan başqa necə yararlanmaq olar?
- Salatlarda: xırda doğranmış alça göyərti salatına turş dad verə bilər.
- Şəkərsiz kompot kimi: çox az alça qaynadıb soyudaraq yay içkisi hazırlamaq olar.
- Sous kimi: ət yeməklərinə azca turş dad vermək üçün istifadə edilə bilər, amma burada duz və ədviyyat ölçülü olmalıdır.
Kimlərə olmaz?
Alça faydalı meyvədir, amma hər kəs üçün uyğun deyil. Xüsusilə aşağıdakı hallarda diqqətli olmaq lazımdır:
Mədə problemi olanlar
Qastrit, xora, reflüks, tez-tez mədə yanması olan adamlarda turş alça şikayətləri artıra bilər. Bu adamlar ya çox az yeməli, ya da tam uzaq durmalıdır.
Bağırsağı həssas olanlar
Qarında köp, ishala meyil, həssas bağırsaq narahatlığı olanlarda alça narahatlıq verə bilər. İlk dəfə sınayanda az miqdardan başlamaq daha yaxşıdır.
Böyrək xəstələri
Böyrək çatışmazlığı və ya kaliuma nəzarət etməli olan adamlar meyvə miqdarını həkimlə dəqiqləşdirməlidir. Ümumi halda alça ağır qida deyil, amma xroniki xəstəlikdə fərdi yanaşma vacibdir.
Şəkəri olanlar
Təzə alça az və ölçülü miqdarda daha münasibdir. Amma alça mürəbbəsi, çox şəkərli kompot və ya şirin souslar eyni təsiri vermir. Şəkərli məhsul artıq faydanı azalda bilər.
Hamilə və süd verən qadınlar
Əgər mədə yanması, ürəkbulanma və ya həzm həssaslığı varsa, turş alça narahatlığı artıra bilər. Hamiləlikdə hər yeni və ya çox istifadə edilən qida barədə həkim məsləhəti almaq daha doğrudur.
Uşaqlar
Kiçik uşaqlara çox turş meyvə vermək mədə narahatlığı yarada bilər. Çəyirdəkli meyvə olduğu üçün boğaza qaçma riski də unudulmamalıdır. Yaşa uyğun və nəzarətlə verilməlidir.
Allergiyası olanlar
Nadir də olsa, çəyirdəkli meyvələrə həssaslıq mümkündür. Dodaqda qaşınma, səpkilər, nəfəs darlığı, ağızda şişkinlik olarsa, istifadə dayandırılmalıdır.
FAQ — Alça ilə bağlı ən çox verilən suallar
Alça arıqlamağa kömək edirmi?
Birbaşa arıqladan meyvə yoxdur. Amma alça aşağı kalorili, sulu və turş olduğu üçün şirniyyat yerinə seçildikdə gündəlik artıq kalorini azaltmağa kömək edə bilər.
Alçanı boş mədəyə yemək olarmı?
Sağlam adamda az miqdarda problem yaratmaya bilər. Amma mədəsi həssas olanlarda boş mədəyə alça yemək yanma, ağrı və ya turşuluq hissi yarada bilər.
Gündə nə qədər alça yemək məsləhətdir?
Bu, adamdan adama dəyişir. Çoxları üçün 5-8 ədəd kifayət edir. Həssas həzm sistemi olanlar daha az miqdarla başlamalıdır.
Qırmızı alça daha faydalıdır, yoxsa yaşıl?
Hər ikisinin öz üstünlüyü var. Yaşıl alça daha turş olduğu üçün iştahanı daha çox aça bilər. Tünd rəngli növlərdə isə antioksidant maddələr bir qədər çox ola bilər. Əsas məsələ təzə və təmiz olmasıdır.
Nəticə
Alça təkcə “iştaha açan turş meyvə” deyil. O, lifli, sulu, yüngül və mövsümi qida kimi həzmə, ümumi qidalanmaya və yay süfrəsinə gözəl əlavə ola bilər.
Düzgün miqdarda istifadə ediləndə yeməyə marağı artıra, bağırsaqlara dəstək verə, bədəni yormadan təravət hissi yarada bilər. Amma mədə və bağırsaq həssaslığı olanlar üçün eyni alça narahatlıq da verə bilər. Yəni faydanın açarı ölçü və fərdi uyğunluqdur.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
