Payızın sarı meyvələri arasında heyvanın ayrıca yeri var. Nənələrimiz heyvanı təkcə yemək üçün almırdı. Onlar bilirdi ki, bu meyvənin içində gizlənən xırda çəyirdəklər bəzən boğazı bir çox bahalı qarışıqlardan daha tez yumşalda bilir. Evdə səs tutulanda, boğaz yananda, quru öskürək başladanda bir ovuc heyva çəyirdəyi suya salınar, bir az gözlənilərdi. Az sonra su selikli, şəffaf bir qarışığa çevrilərdi. Elə həmin qarışıq da boğazı sanki örtüb sakitləşdirərdi.
Bu üsul xalq təbabətində illərlə istifadə olunub. Müasir baxışla yanaşanda da bunun tam əsassız olmadığını görürük. Heyva çəyirdəyində su ilə təmasda şişən və selikli təbəqə yaradan təbii maddələr var. Bu maddələr boğazın qıcıqlanmış səthini örtə, yanma hissini azalda və udqunmanı rahatlaşdıra bilər. Əlbəttə, bu vasitə xəstəliyin əsas səbəbini hər zaman aradan qaldırmır. Lakin düzgün istifadə ediləndə boğaz narahatlığını xeyli yüngülləşdirə bilər.
Boğazı yumşaldan təbii vasitələrdən danışanda bir çox adamın ağlına zəncəfil çayı və ya keçibuynuzu bəhməzi gəlir. Lakin heyva çəyirdəyi daha sakit, daha yumşaq və boğazı örtən təsiri ilə seçilir.
Heyva çəyirdəyi niyə təsirli sayılır?
Tərkibində olan yumşaldıcı maddələr
Heyva çəyirdəyi suya düşəndə onun ətrafında yapışqan, selikli bir qat əmələ gəlir. Bu təbəqə boğazın quru və qıcıqlanmış hissəsini örtə bilər. Xalq arasında buna “boğazı yağlayır” deyirlər. Əslində yağlama deyil, örtücü və yumşaldıcı təsirdir. Elə buna görə də quru öskürəkdə, səsin yorulmasında və boğazda cızma hissində faydalı hesab olunur.
Nənələrimizin bildiyi sadə həqiqət
Keçmişdə hər evdə dərman dolabı bugünkü qədər zəngin deyildi. Ona görə insanlar mövsümə uyğun təbii vasitələri qurudur, saxlayır və lazım olan vaxt istifadə edirdi. Heyva çəyirdəyi də həmin xəzinənin bir hissəsi idi. Soyuq havada səsi batmış müəllimlərə, çox danışanlara, quru havadan boğazı yananlara bu qarışıq hazırlanardı.
Heyva çəyirdəyinin faydaları
- Boğaz qıcıqlanmasını sakitləşdirə bilər. Selikli quruluş boğazın səthində qoruyucu qat yarada bilər. Bu, yanma, cızma və quru hissi azalda bilər.
- Quru öskürəyi yüngülləşdirə bilər. Xüsusilə qıcıqlandırıcı, ardıcıl və bəlğəmsiz öskürəkdə boğaz rahatladıqca öskürək də bir qədər səngiyə bilər.
- Səs tutulmasında köməkçi ola bilər. Müəllimlər, aparıcılar, çox danışanlar və soyuq havada səsi yorulanlar üçün yumşaldıcı təsir göstərə bilər.
- Udqunmanı rahatlaşdıra bilər. Boğazın quruluğu və həssaslığı azaldıqda su içmək və udqunmaq daha rahat ola bilər.
- Ağız və boğaz quruluğunu azalda bilər. Qızdırmalı günlərdə, çox danışdıqdan sonra və quru mühitdə bu xüsusiyyət diqqət çəkir.
- Mədəyə də yumşaq təsir göstərə bilər. Xalq arasında yüngül mədə qıcıqlanmasında da istifadə edilib. Lakin əsas istifadə sahəsi yenə də boğazdır.
- Dəriyə xaricdən tətbiq edilə bilər. Nənələrimiz bəzən alınan selikli qarışığı quru, həssas dəriyə də çəkirdi. Bu, dərini bir qədər yumşalda bilər.
Təbii vasitələr bir-birini tamamladıqda daha rahat nəticə verə bilir. Məsələn, axşam saatlarında boğazın gərginliyi ilə yanaşı əsəbilik də varsa, bəzi adamlar qızılgül çayı ilə sakitləşməyi üstün tutur. Yeməklərdə iltihab yaradan ağırlığı azaltmaq üçün isə sumaq kimi sadə seçimlər də gündəlik qidalanmaya əlavə edilə bilər.
Heyva çəyirdəyi necə hazırlanır?
Ən çox istifadə olunan klassik resept
Lazım olanlar
- 1 ədəd heyvadan çıxmış 8-10 ədəd çəyirdək
- 1 stəkan ilıq və ya otaq temperaturunda qaynadılıb soyudulmuş su
- Şüşə stəkan və ya kiçik şüşə qab
Addım-addım hazırlanma qaydası
- Heyvanın çəyirdəklərini yuyun. Toz varsa təmizlənsin.
- Vacib qayda: çəyirdəkləri əzməyin, sındırmayın, üyütməyin.
- Çəyirdəkləri şüşə qaba tökün.
- Üzərinə 1 stəkan ilıq su əlavə edin.
- Qabın ağzını örtün və 2-3 saat saxlayın. Daha qalın selik almaq üçün gecədən səhərə qədər də gözlətmək olar.
- Su tədricən şəffaf, bir qədər yapışqan və selikli hala gələcək.
- Hazır olduqdan sonra bu qarışıqdan 1-2 xörək qaşığı miqdarında yavaş-yavaş qəbul edin və ya boğazda qısa müddət saxlayıb udun.
Nə vaxt içməli?
Boğazda qıcıqlanma başlayan kimi istifadə etmək daha uyğun sayılır. Gündə 3-4 dəfə, az miqdarda qəbul etmək kifayətdir. Çox isti halda içməyin. İlıq və ya otaq temperaturunda olsun. Əgər boğaz yanırsa, yavaş-yavaş qəbul edin ki, selikli qat boğazı örtə bilsin.
Bal ilə yumşaq variant
Əgər bala qarşı həssaslığınız yoxdursa, hazır selikli qarışığa 1 çay qaşığı bal əlavə edə bilərsiniz. Bu qarışıq dadı yumşaldır və boğazda rahatlıq hissini artıra bilər. Lakin 1 yaşdan kiçik uşaqlara bal vermək olmaz.
Qarqara kimi istifadə
Boğaz çox qurudursa, bu qarışıqla 20-30 saniyə ərzində yüngül qarqara etmək də olar. Sonra tüpürmək və ya az bir hissəsini udmaq mümkündür. Qarışıq təzə hazırlanmalıdır. Uzun müddət saxlanması məsləhət deyil.
Boğaz üçün təbii seçimləri sevənlər bəzən bunu digər ev üsulları ilə birlikdə düşünür. Məsələn, səhərlər immuniteti dəstəkləmək istəyənlər əncir yarpağı və ya yeməklərdə faydalı göyərti kimi cəfəri barədə də oxuyurlar. Lakin boğaz qıcıqlanmasında heyva çəyirdəyinin yeri daha çox yumşaldıcı təsiri ilə seçilir.
Nənələrimizin başqa istifadə üsulları
1. Səs yorğunluğu üçün yavaş-yavaş içilən qarışıq
Nənələrimiz bu selikli suyu bir dəfəyə içmirdi. Çay kimi qurtarmaq əvəzinə, gün ərzində qaşıq-qaşıq qəbul edirdilər. Bunun səbəbi sadə idi: boğaz nə qədər çox örtülərsə, rahatlıq da o qədər uzun çəkər.
2. Gecə yatmazdan əvvəl qəbul
Quru öskürək daha çox gecə artırsa, yatmazdan 20-30 dəqiqə əvvəl 1-2 qaşıq qəbul edilirdi. Bu, bəzi adamlarda gecə öskürək tutmalarını yumşalda bilər.
3. Quru dəri üçün xaricdən tətbiq
Alınan selik təmiz dəriyə nazik qatla çəkilib 10 dəqiqə saxlanardı. Sonra ilıq su ilə yuyulardı. Bu üsul daha çox quru və həssas dəri üçün istifadə olunub. Lakin ilk dəfə istifadə edənlər mütləq kiçik nahiyədə sınamalıdır.
Kimlərə olmaz?
Heyva çəyirdəyi təbii vasitə olsa da, hər kəs üçün uyğun deyil. Ən vacib məqam budur: çəyirdəyi sındırmaq, üyütmək və çox miqdarda qəbul etmək təhlükəli ola bilər. Çünki çəyirdəyin iç hissəsində arzuolunmaz maddələr var. Buna görə yalnız bütöv halda suda saxlanmış selikli hissədən istifadə etmək daha təhlükəsiz sayılır.
- Hamilə və süd verən qadınlar: Yalnız həkim məsləhəti ilə istifadə etməlidir.
- Kiçik uşaqlar: Xüsusilə 5 yaşdan kiçik uşaqlarda özbaşına tətbiq etmək düzgün deyil. Boğaz ağrısının səbəbi fərqli ola bilər.
- Allergiyası olanlar: Heyvaya, bala və ya digər bitki tərkibli vasitələrə qarşı həssaslıq varsa, ehtiyatlı olmaq lazımdır.
- Şəkər xəstələri: Bal əlavə ediləcəksə, mütləq nəzərə alınmalıdır.
- Xroniki xəstəliyi olanlar: Astma, ağır mədə-bağırsaq problemi, uzunmüddətli öskürək və ya davamlı boğaz şikayəti olanlar əvvəlcə həkimlə danışmalıdır.
- Yüksək qızdırma və irinli boğaz ağrısı olanlar: Bu vasitə əsas müalicəni əvəz etmir. Əgər qızdırma, halsızlıq, badamcıqlarda ağ ləkələr, nəfəs darlığı varsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Heyva çəyirdəyindən istifadə edərkən vacib məsləhətlər
- Hər dəfə təzə hazırlamaq daha yaxşıdır.
- İsti deyil, ilıq halda istifadə edin.
- Çəyirdəyi çeynəməyin və udmayın.
- 3-5 gündən çox davam edən boğaz problemi varsa, səbəbi araşdırın.
- Bu üsulu antibiotik əvəzinə görməyin. O, sadəcə köməkçi vasitədir.
FAQ
Heyva çəyirdəyi qaynadılır, yoxsa isladılır?
Ən doğru ev üsulu çəyirdəyi bütöv halda suda islatmaqdır. Əzmək, üyütmək və uzun müddət qaynatmaq məsləhət deyil.
Gündə neçə dəfə istifadə etmək olar?
Adətən gündə 3-4 dəfə, hər dəfə 1-2 xörək qaşığı qədər qəbul edilir. Lakin həddən artıq istifadə etmək lazım deyil.
Bal qatmaq vacibdirmi?
Xeyr. Bal sadəcə dadı və yumşaqlığı artıra bilər. Bala qarşı həssaslıq yoxdursa əlavə etmək olar. Kiçik uşaqlarda isə ehtiyat lazımdır.
Boğaz ağrısını tam sağaldırmı?
Xeyr, hər zaman yox. O, əsasən boğazı yumşaldır və qıcıqlanmanı azalda bilər. Əgər səbəb infeksiya, allergiya və ya başqa xəstəlikdirsə, əsas müalicə yenə də həkim tərəfindən təyin olunmalıdır.
Nəticə
Heyva çəyirdəyi sadə görünür, amma nənələrimizin əlində çox dəyərli bir ev vasitəsinə çevrilirdi. Boğaz qıcıqlananda, səs tutulanda, quru öskürək boğazı incidəndə bu təbii selikli qarışıq həqiqətən rahatlıq verə bilər. Onun sirri möcüzədə deyil, sadə və ağıllı istifadədədir. Düzgün hazırlansın, düzgün miqdarda tətbiq olunsun və lazım olan yerdə tibbi yardım gecikdirilməsin. Təbii vasitələr ən çox o zaman faydalı olur ki, insan onları ölçü ilə və məlumatlı şəkildə istifadə edir.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
