Nanə evin bir küncündə böyüyən, amma təsiri mətbəxdən çox-çox kənara çıxan ətirli bitkilərdəndir. Nənələrimiz nanəni yalnız çaya qatmazdı. Onu yeməklərə əlavə edər, qarın köpü zamanı dəmləyər, isti buxarından yararlanaraq nəfəsi açmağa çalışar və bəzən evdə xoş qoxu yaratmaq üçün istifadə edərdilər. Bu sadə bitkinin yarpaqlarında olan təbii ətirli maddələr ona sərinləşdirici qoxu və xüsusi dad verir.
Nanə möcüzəvi dərman deyil. Lakin düzgün və ölçülü istifadə edildikdə həzmi rahatlaşdırmağa, ağız qoxusunu azaltmağa, yüngül gərginlik hissini yumşaltmağa və gündəlik qulluğu asanlaşdırmağa kömək edə bilər. Əsas məsələ onu necə hazırlamaq və kimlərin ehtiyatlı davranmalı olduğunu bilməkdir.
Nanənin evdə istifadə yolları və faydaları
1. Həzmi yüngülləşdirə bilər
Nanə çayı ağır yeməkdən sonra yaranan doluluq, yüngül köp və qarında narahatlıq hissi zamanı rahatlıq verə bilər. Nanənin ətirli tərkibi həzm sistemindəki gərginliyin azalmasına kömək edir. Buna görə bəzi insanlar yeməkdən sonra bir fincan zəif nanə dəmləməsi içirlər.
Amma bu içki uzunmüddətli mədə ağrısının müalicəsi deyil. Ağrı tez-tez təkrarlanırsa, səbəbi araşdırmaq lazımdır. Həzm üçün istifadə olunan digər bitkilər barədə yarpızın faydaları haqqında yazımıza da baxa bilərsiniz.
2. Ağız qoxusunu azaltmağa yardım edir
Nanə yarpağını yaxşı yuduqdan sonra qısa müddət çeynəmək ağızda təravət hissi yaradır. Nanənin xoş qoxusu ağız qoxusunu bir müddət örtə bilər. Lakin ağız qoxusunun səbəbi diş çürüyü, diş əti xəstəliyi və ya mədə-bağırsaq problemi ola bilər. Buna görə nanə diş fırçalamağı və diş həkimi müayinəsini əvəz etmir.
3. Soyuqdəymə zamanı rahatlıq verə bilər
İsti nanə dəmləməsinin buxarı burun yollarında müvəqqəti rahatlıq yarada bilər. İsti maye boğazı yumşaldır, nanənin qoxusu isə nəfəs almanı daha rahat hiss etdirə bilər. Bu təsir soyuqdəyməni sağaltmaq demək deyil. Qızdırma, nəfəs darlığı və güclü öskürək varsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
4. Gərginlik və yorğunluq hissini yumşalda bilər
Nanənin təravətli qoxusu bəzi insanlarda rahatlıq yaradır. İşdən sonra nanə dəmləməsini yavaş-yavaş içmək gündəlik gərginliyin azalmasına kömək edə bilər. Bu məqsədlə nanəni melissa ilə birlikdə istifadə edənlər də var. Sakitləşdirici bitki içkiləri ilə bağlı melissa çayının düzgün dəmlənməsi barədə məlumatı oxuya bilərsiniz.
5. Dəriyə sərinlik hissi verə bilər
Yüngül nanə dəmləməsi soyudulduqdan sonra təmiz pambıqla dəriyə çəkilə bilər. Bu, isti havada və ya günəş altında qaldıqdan sonra müvəqqəti sərinlik hissi yaradır. Lakin nanə suyu yanığı sağaltmır və açıq yaraya çəkilməməlidir.
6. Evdə xoş qoxu yaratmaq üçün istifadə oluna bilər
Təzə nanə yarpaqlarını kiçik qaba qoyub mətbəxdə saxlamaq otaqda təbii ətir yaradır. Yarpaqları isti suya əlavə etməklə sadə qoxulu buxar da hazırlamaq mümkündür. Bu üsul kimyəvi ətirlərə həssas olan insanlar üçün daha yüngül seçim ola bilər. Bununla belə, nanə qoxusu allergiyanı və ya astma əlamətlərini artırırsa, dərhal istifadəni dayandırın.
7. Yeməklərin dadını və təravətini artırır
Nanə qatıqla, salatla, şorba ilə və bəzi isti yeməklərlə yaxşı uyğunlaşır. Təzə yarpaqlar yeməyə həm ətir, həm də təravət verir. Qurudulmuş nanəni isə çox istifadə etmək yeməyin dadını kəskinləşdirə bilər. Ən yaxşı nəticə üçün nanəni bişmənin sonuna yaxın əlavə etmək məsləhətdir.
Nanə dəmləməsi necə hazırlanır?
Sadə nanə çayı resepti
- Bir stəkan suyu qaynadın.
- Bir çay qaşığı qurudulmuş nanə və ya 6–8 ədəd təmizlənmiş təzə nanə yarpağı götürün.
- Nanəni fincana qoyun və üzərinə isti su tökün.
- Fincanın ağzını örtün və 5–7 dəqiqə gözlədin.
- Dəmləməni süzün. İstəsəniz dad üçün az miqdarda bal əlavə edin.
Nanə çayını çox tünd hazırlamaq lazım deyil. Gündə bir fincanla başlayın. Bədəninizin reaksiyasına baxın. Əgər narahatlıq yaranmırsa, bəzi insanlar gündə iki fincana qədər içə bilər. Çayı əsasən yeməkdən sonra və ya axşam saatlarında qəbul etmək uyğundur. Balı qaynar suya deyil, içki bir qədər soyuduqdan sonra əlavə etmək daha yaxşıdır.
Nanə ilə ağız yaxalama suyu
Bir stəkan isti suya 1 çay qaşığı nanə əlavə edin. 10 dəqiqə saxlayın və tam soyudun. Süzülmüş su ilə ağızı yaxalamaq olar. Bu məhlulu udmayın və uzun müddət saxlamayın. Ən yaxşısı hər dəfə təzə hazırlamaqdır. Diş pastası və diş ipi yenə də gündəlik qulluğun əsas hissəsidir.
Nanə ilə sərin dəri kompresi
İki çay qaşığı nanəni bir stəkan isti suda 10 dəqiqə dəmləyin. Məhlul soyuduqdan sonra təmiz parçanı isladın və sağlam dəri üzərində qısa müddət saxlayın. İlk dəfə istifadə edərkən biləyin kiçik hissəsində yoxlama aparın. Qaşınma, qızartı və yanma olarsa, dərhal yuyun.
Nanə buxarından necə ehtiyatla yararlanmalı?
Bir neçə nanə yarpağını isti suya əlavə edib qoxusunu uzaq məsafədən hiss etmək olar. Üzü qaynar suya yaxınlaşdırmaq olmaz. Xüsusilə uşaqlarda qaynar su yanıq təhlükəsi yaradır. Nanə efir yağını suya damızdırıb buxar qəbul etmək isə daha risklidir. Efir yağı adi nanə dəmləməsi ilə eyni deyil və yanlış istifadə zəhərlənməyə səbəb ola bilər.
Nanə istifadə edərkən kimlər ehtiyatlı olmalıdır?
Mədə turşuluğu və qıcqırması olanlar
Nanə bəzi insanlarda qıcqırmanı və mədə turşusunun yuxarı qalxmasını artıra bilər. Çay içdikdən sonra döş sümüyü arxasında yanma yaranırsa, nanədən uzaq durmaq və həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Hamilə və süd verən qadınlar
Yeməkdə az miqdarda nanə istifadə etmək çox vaxt problem yaratmır. Lakin müalicə məqsədilə çoxlu nanə çayı içmək və xüsusilə nanə efir yağından istifadə etmək olmaz. Hamiləlik və südvermə dövründə əvvəlcə qadın həkimindən məsləhət alın.
Uşaqlar və körpələr
Körpələrə nanə çayı, nanə yağı və nanə buxarı vermək düzgün deyil. Kiçik uşaqlarda tənəffüs yolları daha həssas olur. Uşağın qarın ağrısı, öskürəyi və ya qızdırması varsa, səbəbi nanə ilə ört-basdır etməyin.
Öd kisəsi və xroniki xəstəliyi olanlar
Öd daşı, qaraciyər xəstəliyi, astma və digər xroniki narahatlığı olanlar bitki dəmləmələrini ehtiyatla qəbul etməlidir. Daimi dərman içirsinizsə, nanəni hər gün istifadə etməzdən əvvəl həkim və ya əczaçı ilə danışın. Nanə yağı xüsusilə güclü vasitədir və ağızdan qəbul edilməməlidir.
Bitkilərin düzgün dəmlənməsi qədər xəbərdarlıqları bilmək də vacibdir. Bu baxımdan adaçayı dəmləyərkən diqqət edilməli məqamlar və reyhan çayının gündəlik istifadəsi haqqında yazılarımız da faydalı ola bilər.
Nanə ilə bağlı tez-tez verilən suallar
Nanə çayını hər gün içmək olarmı?
Sağlam böyüklər zəif hazırlanmış nanə çayını bəzən gündə bir fincan içə bilər. Lakin hər gün və uzun müddət istifadə etmək hamı üçün uyğun deyil. Qıcqırma, allergiya və ya başqa narahatlıq yaranarsa, içməyi dayandırın.
Nanə arıqlamağa kömək edirmi?
Nanə çayı təkbaşına arıqlatmır. Şəkərsiz içildikdə yüksək kalorili içkilərin yerini tuta bilər. Bu isə ümumi qidalanma rejiminə kiçik dəstəkdir. Sağlam çəki üçün düzgün qidalanma və hərəkət əsasdır.
Nanə çayına limon və bal əlavə etmək olar?
Bəli, dad üçün limon və bal əlavə etmək olar. Amma mədə turşuluğu olanlarda limon qıcqırmanı artıra bilər. Bal isə bir yaşdan kiçik uşaqlara verilməməlidir.
Nanə yağı ilə nanə çayı eynidirmi?
Xeyr. Nanə yağı çox qatıdır və adi çaydan qat-qat güclü təsirə malikdir. Onu özbaşına içmək, uşaqlara vermək və buruna yaxın tətbiq etmək təhlükəli ola bilər. Evdə istifadə üçün yarpaqdan hazırlanmış zəif dəmləmə daha münasibdir.
Nəticə
Nanə sadəcə çaya qatılan ətirli yarpaq deyil.
Düzgün hazırlandıqda həzmi rahatlaşdırmaq, ağızda təravət yaratmaq, evə xoş qoxu vermək və isti havada sərinlik hissi yaratmaq üçün istifadə edilə bilər. Amma təbii olması onun tam zərərsiz olduğu anlamına gəlmir. Ölçünü qoruyun, efir yağından uzaq durun və davamlı şikayətləri nanə ilə müalicə etməyə çalışmayın. Bitki çayları ilə bağlı əlavə fikir üçün kəklikotu çayının istifadəsi barədə məqaləmizi də oxuya bilərsiniz.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
