Bir çox evdə düyü bişiriləndə qazana düşən o ağappaq, bulanıq su birbaşa axıdılır. Halbuki nənələrimiz bu sadə suya heç də sadə gözlə baxmırdı. Mədə həssas olanda, iştaha zəifləyəndə, bədən halsız düşəndə, hətta saç solğun görünəndə düyü suyundan kömək umulurdu. Bu, möcüzə deyil. Sadəcə, düzgün hazırlananda və yerində istifadə olunanda fayda verən köhnə bir ev vasitəsidir.
Amma əsas problem də elə buradadır: çox adam düyü suyunun adını eşidir, faydasını bilir, lakin necə hazırlanacağını, nə qədər içiləcəyini, kimə uyğun olmadığını bilmir. Nəticədə ya xeyrini görmür, ya da tam əksinə, özünə narahatlıq yaradır. Təbii vasitələrdə ən çox edilən səhv ölçünü və qaydanı gözardı etməkdir. Bu məqam zərdəçalı necə istifadə etsən, xeyrini daha çox görərsən? mövzusunda da açıq görünür.
Gəlin, düyü suyuna həm xalq təbabətinin gözü ilə, həm də bu gün bilinən sadə elmi bilgilərlə baxaq.
Düyü suyu nədir və niyə bu qədər diqqət çəkir?
Düyü suyu, adından göründüyü kimi, düyünün suda saxlanması və ya bişirilməsi zamanı suya keçən yüngül nişastalı mayedir. Bu suda düyüdən ayrılan bəzi faydalı maddələr, az miqdarda vitamin və minerallar, ən çox da yumşaq nişasta olur. Məhz bu nişasta mədəni sakitləşdirən, dərini və saçı daha yumşaq göstərən əsas səbəblərdən biri sayılır.
Keçmişdə Azərbaycanda düyü həlimi və düyü suyu daha çox mədə zəifliyi, yüngül ishal, iştahasızlıq və xəstəlikdən sonra bədəni yormayan qida dəstəyi kimi istifadə olunurdu. Uşaqlara və yaşlılara ağır yemək əvəzinə düyü həlimi verilməsi də buradan gəlir.
Çox adamın etdiyi əsas səhvlər
- Birinci yuma suyunu içmək: Düyünün ilk yuma suyu tozlu və çirkli ola bilər. Bu su içmək üçün uyğun deyil.
- Həddən artıq qatı hazırlamaq: Çox qatı düyü suyu bəzi insanlarda köp və qəbizlik verə bilər.
- Günlərlə saxlamaq: Xüsusilə otaq temperaturunda qalan düyü suyu tez xarab ola bilər.
- Hər kəsə uyğun sanmaq: Hamilə, körpə, şəkər xəstəsi və ya xroniki problemi olan şəxslər üçün ölçü daha önəmlidir.
- Saça və dəriyə çox tez-tez çəkmək: Hər gün istifadə bəzi hallarda quruluq və gərginlik yarada bilər.
Düyü suyunun faydaları
Düyü suyu hər dərdin dərmanı deyil. Amma düzgün istifadə olunsa, bir neçə sahədə faydalı dəstək verə bilər.
1. Mədəni sakitləşdirməyə kömək edə bilər
- Yüngül həzmsizlikdə rahatlıq verə bilər: Düyü suyundakı yumşaq nişasta mədə divarını qıcıqlandırmadan keçdiyi üçün həssas mədəsi olanlara uyğun ola bilər.
- İshal zamanı dəstək ola bilər: Xüsusilə yüngül hallarda bədəni yormayan bir maye kimi istifadə edilir. Nəcis ifrazını bir qədər bağlamağa kömək edə bilər.
- Xəstəlikdən sonra qidalanmaya keçidi asanlaşdıra bilər: İştaha az olanda ağır yemək əvəzinə bir neçə qurtum ilıq düyü suyu daha rahat qəbul olunur.
Bu baxımdan o, bəzən kətan toxumunu suya qatıb içəndə görün nələr olur – Amma bir detal var ki… məqaləsində danışılan yumşaq həzm dəstəyi ilə eyni sırada çəkilir. Fərq ondadır ki, düyü suyu daha yüngül və daha sadədir.
2. Bədəni susuzluqdan qorumağa kömək edən yüngül maye ola bilər
İshal, qusma və ya halsızlıq zamanı bədən maye itirir. Düyü suyu təkbaşına tam müalicə sayılmasa da, ilıq halda qəbul ediləndə maye qəbulunu asanlaşdıra bilər. Xüsusilə adi su içmək çətin gələndə bəzi insanlar onu daha rahat qəbul edir.
Ancaq mühüm qeyd var: uzun sürən ishalda təkcə düyü suyuna arxayın qalmaq olmaz. Belə vəziyyətdə həkim məsləhəti və bəzən xüsusi maye dəstəyi lazımdır.
3. Dəriyə yumşaqlıq və sakitlik verə bilər
- Quruluq hissini azalda bilər: Düyü suyu pambıqla üzə çəkildikdə dəridə yüngül bir yumşaqlıq hissi yarada bilər.
- Yorğun görünüşü bir qədər rahatlaşdıra bilər: Soyudulmuş halda istifadə ediləndə dərini daha təravətli göstərə bilər.
- Günəşdən sonra gərginlik hissində sərinlik verə bilər: Amma açıq yara, ağır yanıq və ya allergiyada istifadə etmək düzgün deyil.
Dəriyə təbii vasitə çəkərkən ehtiyat şərtdir. Bu mövzu Aloe vera geli hər yaraya olmaz – İstifadə etməzdən əvvəl bunu mütləq bil yazısında da xüsusilə vurğulanır. Yəni təbii olması hər dəriyə uyğun olması demək deyil.
4. Saçlara parlaqlıq verə bilər
- Saçı daha yumşaq göstərə bilər: Düyü suyu saç telinin üzərində nazik qat yarada bildiyi üçün darağı daha rahat keçirə bilər.
- Solğun görünüşü azalda bilər: Xüsusilə yorğun və tez dolaşan saçlarda müəyyən parlaqlıq yarada bilər.
- Baş dərisini sakitləşdirə bilər: Çox həssas olmayan baş dərisində ilıq və duru düyü suyu rahatlıq verə bilər.
Saç və dəri baxımında təbii yağlar da çox danışılır. Məsələn, çaytikanı yağı haqqında hamı eyni şeyi deyir, amma ən vacib məqamı çoxu gözdən qaçırır məqaləsində də göründüyü kimi, əsas məsələ vasitənin özündən çox, onu düzgün seçmək və düzgün tətbiq etməkdir.
5. Xəstəlikdən sonra bədəni yormayan qida dəstəyi ola bilər
Düyü suyu ağır qida deyil. Buna görə də diş problemi, iştahasızlıq və ya əməliyyatdan sonrakı bərpa dövründə bəzi insanlara daha rahat gəlir. Xüsusilə ilıq içildikdə boğazı və mədəni yormur.
6. Mətbəxdə israfı azaldır
Düyü suyunun bir başqa üstünlüyü də sadəliyidir. Evdə olan ərzaqla hazırlanır. Bahalı deyil. Bəzən ən faydalı vasitələr elə əlimizin altındakı ən sadə şeylər olur. Necə ki, cəfərini sadəcə yeməyə qatma – Belə istifadə etsən daha təsirlidir yazısında sadə mətbəx bitkisinin fərqli istifadələri göstərilir.
Hazırlanma qaydası
Düyü suyunun faydasını görmək üçün ən vacib şərt təmizlik, düzgün nisbət və düzgün saxlama qaydasıdır.
İçmək üçün sadə düyü suyu resepti
- 2 xörək qaşığı ağ düyü götürün. Mümkünsə keyfiyyətli və təmiz düyü seçin.
- Düyünü əvvəlcə yaxşı yuyun. Birinci yuma suyunu mütləq atın. Bu su içmək üçün deyil.
- Sonra 2 stəkan təmiz su əlavə edin.
- 15-20 dəqiqə saxlayın və arada qaşıqla qarışdırın. Su bir qədər ağaracaq.
- Suyu süzün. Alınan maye çox qatı olmamalıdır.
- İstəsəniz bir qədər ilıqlaşdırın. Soyuq içmək hər kəsə uyğun gəlmir.
Nə vaxt və nə qədər içməli?
- Yüngül həzmsizlikdə və ya halsızlıqda gündə 1-2 dəfə, yarım stəkanla başlamaq kifayətdir.
- Ən yaxşısı yeməklər arasında və ya mədə çox dolu olmayanda içməkdir.
- Bir neçə gün ardıcıl istifadə edirsinizsə, bədəninizin reaksiyasını izləyin.
Bişirilmiş düyü həliminin suyu
Bu üsul daha klassikdir və mədəyə daha yumşaq sayılır.
- Yarım stəkan düyünü 3-4 stəkan suda bişirin.
- Düyü yumşaldıqdan sonra üstündə qalan suyu süzün.
- İlıq hala gətirib kiçik qurtumlarla için.
Bu üsul xüsusilə bədəni yormayan qida dəstəyi kimi daha uyğundur.
Saç üçün düyü suyu necə hazırlanır?
- Düyünü yaxşı yuyun və birinci suyu atın.
- İkinci dəfə əlavə etdiyiniz 2 stəkan suda 20-30 dəqiqə saxlayın.
- Süzün və təmiz qaba alın.
- Saçı yuduqdan sonra bu suyu saç uzunluğuna çəkin.
- 5-10 dəqiqə saxlayın, sonra ilıq su ilə durulayın.
Həftədə 1, ən çox 2 dəfə kifayətdir. Hər gün tətbiq etmək saçda sərtlik yarada bilər.
Dəri üçün istifadə qaydası
- Təzə hazırlanmış və ya soyuducuda qısa müddət saxlanmış düyü suyunu götürün.
- Pambığı isladıb üzünüzdə kiçik sahədə yoxlayın.
- Qızartı, qaşınma yoxdursa, üzə nazik qat şəklində çəkin.
- 10 dəqiqə sonra yuyun.
Həssas dəridə ilk istifadədən əvvəl sınaq etmək vacibdir.
Saxlama qaydası
- Düyü suyunu otaq temperaturunda uzun saxlamaq olmaz.
- Soyuducuda ən çox 24 saat saxlamaq daha təhlükəsizdir.
- Qoxusu dəyişibsə, köpüklənibsə və ya turşumuş görünürsə, istifadə etməyin.
Kimlərə olmaz?
Təbii vasitə olsa da, düyü suyu hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun deyil.
1. Qəbizlik meyli olanlar
Düyü suyu bəzi insanlarda nəcisi bərkidə bilər. Qəbizliyə meyliniz varsa, tez-tez içmək uyğun olmaya bilər.
2. Şəkər xəstələri
Düyü suyu çox qatı və çox miqdarda içildikdə qan şəkərinə təsir göstərə bilər. Şəkər xəstələri həkimlə məsləhətləşmədən davamlı istifadə etməməlidir.
3. Körpələr və kiçik uşaqlar
Xüsusilə 6 aydan kiçik körpələrə həkim məsləhəti olmadan verilməməlidir. Uşaqlarda maye itkisi daha təhlükəli olur, buna görə ev üsulu ilə vaxt itirmək olmaz.
4. Hamilə və süd verən qadınlar
Az miqdarda və təmiz hazırlanmış formada bəzən istifadə olunsa da, tez-tez içmək və ya onu müalicə kimi qəbul etmək düzgün deyil. Hər hansı narahatlıq varsa, əvvəlcə həkimlə danışmaq lazımdır.
5. Xroniki mədə-bağırsaq xəstəliyi olanlar
Bağırsaqda iltihab, uzunmüddətli ishal, qarın ağrısı, qızdırma və ya qanlı nəcis varsa, düyü suyu əsas həll deyil. Bu hallarda mütləq tibbi yardım lazımdır.
6. Dəri allergiyası olanlar
Üzə və ya baş dərisinə çəkərkən qızartı, yanma və qaşınma olarsa, dərhal yuyulmalıdır. Təbii olması allergiya verməyəcəyi anlamına gəlmir.
Niyə düzgün istifadə olunmur?
Səbəb sadədir: sosial şəbəkələrdə düyü suyu ya həddən artıq təriflənir, ya da qaydasız göstərilir. Biri deyir hər gün için, biri deyir saçda bütün gecə saxlayın, digəri isə ilk yuma suyunu belə faydalı sayır. Halbuki düyü suyu ən çox sadə, təmiz və ölçülü olanda işə yarayır.
Bir başqa səbəb də budur ki, insanlar nəticəni çox tez gözləyir. Bir dəfə içməklə bütün həzm problemi keçməz. Bir dəfə saça vurmaqla da saç möcüzəvi şəkildə dəyişməz. Təbii vasitələrdə davamlılıq qədər, düzgün ölçü də vacibdir.
FAQ – Ən çox verilən suallar
Düyü suyunu hər gün içmək olarmı?
Qısa müddət və az miqdarda bəzən olar. Amma hər gün, xüsusilə çox miqdarda içmək düzgün deyil. Qəbizlik, köp və ya şəkər dengesində dəyişiklik yarada bilər.
Hansı düyü ilə hazırlamaq daha yaxşıdır?
Ən sadə və təmiz ağ düyü daha uyğundur. Əsas məsələ düyünün yaxşı yuyulması və birinci suyun atılmasıdır.
Saçda gecəboyu saxlamaq olarmı?
Məsləhət görülmür. Uzun müddət saçda qalanda sərtlik, quruluq və bəzi baş dərilərində qaşınma yarada bilər. 5-10 dəqiqə kifayətdir.
Düyü suyu ishalı tam kəsirmi?
Yüngül hallarda dəstək verə bilər, amma səbəbi aradan qaldırmır. Qızdırma, zəiflik, qanlı nəcis və ya uzun sürən ishal varsa, həkimə müraciət edilməlidir.
Nəticə
Düyü suyu bahalı deyil, çətin deyil, evdə hazırlamaq da asandır. Elə buna görə əsrlər boyu istifadə olunub.
Nənələrimizin bildiyi əsas həqiqət bu idi: hər sadə şey dəyərsiz deyil. Amma onlar bir şeyi də yaxşı bilirdi — nə qədər, necə və nə vaxt istifadə etməyin fərqi böyükdür.
Əgər düyü suyundan fayda görmək istəyirsinizsə, birinci suyu atın, təmiz hazırlayın, çox qatı etməyin, uzun saxlamayın və onu hər dərdin dərmanı saymayın. Düzgün istifadə olunanda düyü suyu həm həzmə, həm saç və dəri baxımına, həm də xəstəlikdən sonrakı yüngül qidalanmaya faydalı dəstək ola bilər.
Tibbi Xəbərdarlıq: Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
