Bir ovuc ağ tutun içində bəzən gözə görünməyən bir güc gizlənir. Nənələrimiz bunu yaxşı bilirdi. Yayda dərilən ağ tut qurudular, qışa saxlanar, halsızlıq, üşütmə, iştahasızlıq və xüsusən də “qanı az olan” adamlara tez-tez verilərdi. Kənd yerlərində belə bir fikir vardı: səhər acqarına bir ovuc ağ tut yeyən adamın üzü də açılar, gücü də yerinə gələr. Bu, tamamilə təsadüfi deyildi.
Ağ tut təkcə şirin meyvə deyil. O, bədəni qidalandıran təbii maddələrlə zəngindir. Xüsusən də qan azlığı zamanı yaranan yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə və solğunluq kimi şikayətlərdə qidalanmaya düzgün əlavə edildikdə faydalı dəstək verə bilər. Əlbəttə, ağ tut dərman deyil və qan azlığının əsas səbəbini aradan qaldırmır. Amma düzgün istifadə olunanda orqanizmə güc verən, qan yaranmasını dəstəkləyən və ümumi bərpaya kömək edən dəyərli bir qidadır.
Nənələrimizin təbii vasitələrə olan marağı bu gün də boş yerə deyil. Məsələn, bir çoxları cəfərini sadəcə yeməyə qatma – belə istifadə etsən daha təsirlidir yazısında göstərilən üsullardan yararlanır, bəziləri isə keçibuynuzu bəhməzini səhərlər güc üçün istifadə edir. Ağ tut da bu ənənəvi təbii dəstək vasitələri arasında xüsusi yer tutur.
İndi gələk əsas suala: ağ tut qan azlığında niyə tez-tez məsləhət görülür?
Ağ tut qan azlığında niyə faydalı sayılır?
Qan azlığı zamanı orqanizm kifayət qədər qırmızı qan hüceyrəsi və ya hemoqlobin istehsal edə bilmir. Bunun səbəbi dəmir çatışmazlığı, B qrupu vitaminlərinin azlığı, uzunmüddətli qan itirmə, qidalanma pozuntusu və başqa amillər ola bilər. Ağ tut bu mənada bir neçə yöndən dəstək verir.
1. Tərkibində dəmir var
Ağ tutun ən çox diqqət çəkən tərəflərindən biri onun dəmir tərkibidir. Dəmir hemoqlobinin yaranması üçün vacibdir. Hemoqlobin isə qanın oksigen daşıyan əsas hissəsidir. Dəmir az olanda adam tez yorulur, nəfəsi daralır, əl-ayaq soyuyur. Ağ tut təkbaşına ağır dəmir çatışmazlığını aradan qaldırmasa da, gündəlik qidalanmaya əlavə edildikdə dəmir qəbulunu artırmağa kömək edə bilər.
2. C vitamini və təbii turşular dəmirin mənimsənilməsinə kömək edir
Yediyimiz dəmirin hamısı orqanizm tərəfindən eyni dərəcədə mənimsənilmir. Ağ tutun tərkibində olan C vitamini və bəzi təbii maddələr bu mənimsənilmə prosesinə dəstək ola bilər. Ona görə də ağ tutu başqa faydalı qidalarla birlikdə yemək daha yaxşı nəticə verə bilər. Məsələn, yeməklərdə istifadə olunan göyərtilər də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Bu mövzuda semizotunun faydaları da maraqlı seçimlərdən biridir.
3. Halsızlığı və gücsüzlüyü azalda bilər
Qan azlığı olan adamların çoxu özünü taqətsiz hiss edir. Ağ tut təbii şəkərlər, minerallar və antioksidantlarla zəngin olduğu üçün gün ərzində enerji düşkünlüyünü azaltmağa kömək edə bilər. Nənələrimiz də məhz buna görə qurudulmuş ağ tutu uşaqlara, zəif düşmüş adamlara və ağır işdən çıxanlara verirdi.
4. İştahanı və həzmi dəstəkləyə bilər
Qan azlığı zamanı bəzi adamlarda iştaha azalır. Düzgün qidalanma isə bərpa üçün əsas şərtdir. Ağ tut mədəni yormayan, yumşaq və rahat qəbul olunan meyvədir. Xüsusən də qurudulmuş halda və ya ilıq xoşaf kimi veriləndə həm yüngül qida olur, həm də mədəni çox sıxmır.
5. Bağırsaqların işinə kömək edir
Qan artırmaq üçün dəmir tərkibli qidalar və bəzi hallarda dəmir preparatları istifadə olunur. Amma bu preparatlar qəbizlik yarada bilər. Ağ tutun lifli quruluşu bağırsaq hərəkətini dəstəkləyə bilər. Bu da ümumi rahatlıq baxımından önəmlidir.
6. Orqanizmi oksidləşdirici gərginlikdən qoruyan maddələrlə zəngindir
Ağ tutda flavonoidlər və başqa antioksidant maddələr var. Bunlar hüceyrələri qorumağa, bədəni toparlamağa və ümumi möhkəmlənməyə dəstək verə bilər. Xüsusən də uzun müddət halsızlıq yaşayan adamlarda qidalandırıcı və qoruyucu qidaların rolu böyükdür.
7. Qan damarları və ümumi dövran üçün dəstək ola bilər
Qan azlığında təkcə qanın özü deyil, ümumi dövran da önəmlidir. Bu baxımdan damar dostu sayılan qidalar da süfrədə yer almalıdır. Məsələn, sumağın damar dostu sayılması səbəbsiz deyil. Ağ tut da qidalandırıcı tərkibi ilə ümumi bərpa dövründə faydalı seçim ola bilər.
Ağ tutun digər mühüm faydaları
- İmmuniteti dəstəkləyə bilər: Vitamin və antioksidant tərkibi bədənin müqavimətini gücləndirməyə kömək edir.
- Dəriyə dolayısı ilə yaxşı təsir edə bilər: Qan dövranı və qidalanma yaxşılaşdıqca dəridəki solğunluq bir qədər azala bilər.
- Yuxu və sinir gərginliyində dəstək verə bilər: Bədəni qidalandıran qidalar ümumi rahatlıq hissini artırır.
- Bərpa dövründə faydalıdır: Xəstəlikdən, doğuşdan və ya uzun halsızlıqdan sonra qidalanmaya əlavə edilə bilər.
Hazırlanma qaydası
Ağ tutdan fayda görmək üçün onu necə istifadə etdiyiniz də önəmlidir. Aşağıda həm sadə, həm də nənələrimizin çox sevdiyi üsulları təqdim edirik.
1. Təzə ağ tutun gündəlik istifadəsi
Lazım olanlar
- 1 ovuc təzə ağ tut
- İstəyə görə 2-3 damcı limon suyu
Necə istifadə etməli?
- Ağ tutu yaxşıca yuyun.
- Səhər yeməyindən 30-40 dəqiqə sonra və ya günorta ara payı kimi yeyin.
- Çox soyuq halda yeməməyə çalışın.
Qeyd: Əgər mədəniz həssasdırsa, acqarına deyil, yüngül qidadan sonra qəbul edin.
2. Qurudulmuş ağ tut xoşafı
Lazım olanlar
- 2 xörək qaşığı qurudulmuş ağ tut
- 1,5 stəkan su
Addım-addım hazırlanması
- Qurudulmuş ağ tutu axşamdan yuyub ilıq suda 15 dəqiqə saxlayın.
- Sonra 1,5 stəkan su ilə zəif odda 7-10 dəqiqə qaynadın.
- Ocaqdan götürüb 20 dəqiqə dəmlənməyə qoyun.
- Süzüb ilıq halda için, meyvənin özünü də yeyin.
Nə vaxt içməli? Günorta yeməyindən əvvəl və ya sonra, gündə 1 dəfə. Həddən artıq içmək lazım deyil.
3. Nənə üsulu: ağ tut və qara kişmiş qarışığı
Bu qarışıq kənd yerlərində halsızlıq və solğunluq zamanı çox işlədilirdi.
Lazım olanlar
- 1 xörək qaşığı qurudulmuş ağ tut
- 1 xörək qaşığı qara kişmiş
- 1 stəkan isti su
Hazırlanması
- Hər ikisini yuyun.
- Üzərinə isti su töküb ağzını örtün.
- 30-40 dəqiqə gözlədin.
- Suyunu için, meyvələri də yaxşıca çeynəyərək yeyin.
Nə vaxt qəbul etməli? Səhər yeməyindən sonra. Həftədə 3-4 dəfə kifayətdir.
4. Ağ tut bəhməzi ilə gücləndirici qarışıq
Əgər təbii və keyfiyyətli tut bəhməzi varsa, ondan da istifadə etmək olar.
- 1 çay qaşığı tut bəhməzini yarım stəkan ilıq suda qarışdırın.
- Səhər yeməyindən sonra için.
- Gündə 1 dəfədən çox etməyin.
Şəkərə meyilli olanlar isə ehtiyatlı olmalıdır. Bu baxımdan ağ tut yarpağının şəkərə meyilli olanlar üçün bilinən faydaları barədə məlumat da maraqlı ola bilər.
5. Ağ tutu hansı qidalarla birlikdə yemək daha yaxşıdır?
Ağ tutu tək yemək olar. Amma onu dəmir və vitaminlərlə zəngin başqa qidalarla birlikdə istifadə etmək daha ağıllı seçimdir. Məsələn, göyərti salatı, mövsümi meyvələr, yumurta və keyfiyyətli qidalarla balans yaratmaq yaxşıdır. Bəzi adamlar səhərlər zəncəfil çayı ilə günə başlayır, axşamlar isə bədəni rahatlatmaq üçün qızılgül çayı içir. Belə yanaşma ümumi vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər.
Kimlərə olmaz?
Hər təbii vasitə hər kəs üçün uyğun olmur. Ağ tut da istisna deyil.
- Şəkərli diabeti olanlar: Ağ tut şirin meyvədir. Miqdar nəzarətdə olmalıdır.
- Qan şəkəri tez enənlər: Xüsusən bəhməz və çoxlu qurudulmuş tut ehtiyatla istifadə olunmalıdır.
- Mədə-bağırsaq həssaslığı olanlar: Çox yedikdə köp, ishal və ya narahatlıq verə bilər.
- Böyrək və ya ağır xroniki xəstəliyi olanlar: Qidalanmada dəyişiklik etməzdən əvvəl həkimlə danışmalıdır.
- Hamilə və süd verən qadınlar: Adi qida miqdarında adətən problem yaratmasa da, müalicə məqsədilə çox istifadə etmək düzgün deyil.
- Uşaqlar: Az miqdarda və yaşına uyğun verilməlidir. İlk dəfə veriləndə allergik reaksiya olub-olmamasına baxmaq lazımdır.
- Dərman qəbul edənlər: Xüsusən şəkər və qan durulaşdırıcı dərmanlar qəbul edənlər ehtiyatlı olmalıdır.
Bir vacib məqam da var: əgər sizdə güclü qan azlığı varsa, yalnız ağ tuta bel bağlamaq olmaz. Qan azlığının səbəbi bəzən daxili qanaxma, B12 çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzi pozuntusu və ya başqa ciddi hal ola bilər. Analiz vermədən bu məsələni aydınlaşdırmaq mümkün deyil.
FAQ
Ağ tut qanı həqiqətən artırır?
Ağ tut qanın yaranmasına dəstək verən qidalı meyvədir. Amma təkbaşına ağır qan azlığını müalicə etmir. O, daha çox qidalanmaya faydalı əlavə kimi düşünülməlidir.
Qan azlığında təzəsi yaxşıdır, yoxsa qurudulmuşu?
Hər ikisinin yeri var. Təzə ağ tut yüngül və rahat seçimdir. Qurudulmuş ağ tut isə daha qidalı və əlçatan olur. Lakin şəkər miqdarı daha sıx olduğuna görə çox yemək olmaz.
Ağ tutu günün hansı vaxtı yemək daha yaxşıdır?
Ən uyğun vaxt səhər yeməyindən sonra və ya günorta ara payıdır. Acqarına həssaslıq yaradırsa, mütləq yüngül qidadan sonra qəbul edin.
Hər gün yemək olarmı?
Normada olmaq şərti ilə olar. Təzə ağ tutdan gündə 1 ovuc, qurudulmuşdan isə daha az miqdarda istifadə kifayətdir. Həddən artıq qəbul mədə-bağırsaq narahatlığı yarada bilər.
Ağ tut sadə görünən, amma dəyəri böyük olan meyvədir. Onun qan azlığında tez-tez məsləhət görülməsinin səbəbi tərkibindəki dəmir, vitaminlər, təbii şəkərlər və bədəni gücləndirən maddələrdir.
Xüsusən halsızlıq, solğunluq və gücsüzlük yaşayan adamlarda düzgün qidalanmanın bir hissəsi kimi fayda verə bilər. Nənələrimizin bir ovuc ağ tuta bu qədər qiymət verməsi də məhz bundandır.
Amma unutmayaq: hər halsızlıq qan azlığı demək deyil, hər qan azlığı da yalnız qida ilə düzəlmir. Ona görə də bu cür vasitələrdən ağılla, ölçü ilə və ehtiyatla istifadə etmək lazımdır.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
