Bir stəkan isti südün içinə əlavə olunan sarıkök bəzən sadə içki kimi görünür, amma bu qızılı qarışığın arxasında qədim bir ənənə dayanır. Nənələrimiz soyuq havalarda, halsızlıq zamanı və yatmazdan əvvəl südə bir çimdik sarıkök qatardılar. Bu içki həm bədəni isidər, həm də insana rahatlıq verərdi.
Sarıkökə Azərbaycan dilində çox vaxt zərdəçal da deyilir. Bitkinin kökündən alınan bu sarı ədviyyat əsrlərdir Şərq mətbəxində və xalq təbabətində istifadə olunur. Onun rəngini və əsas təsiredici maddəsini kurkumin adlı birləşmə verir. Kurkuminlə bağlı elmi araşdırmalar onun iltihab proseslərinə və oksidləşdirici təsirə qarşı müəyyən rol oynaya biləcəyini göstərir. Lakin bu içki dərman deyil və hər xəstəliyi sağaltmır.
Südlə qarışdırıldıqda sarıkökün acı dadı yumşalır. İsti süd isə içkini daha rahat və doyumlu edir. Bəzi insanlar qarışığa qara istiot, darçın və ya bal da əlavə edir. Ancaq hər əlavənin hər kəs üçün uyğun olmadığını unutmaq olmaz.
Zərdəçalı necə istifadə etməyin daha doğru olduğunu öyrənmək istəyirsinizsə, bu mövzudakı ətraflı bələdçiyə də baxa bilərsiniz.
Sarıkökü südə qatmağın əsas faydaları
1. Bədəni isidə və rahatlıq verə bilər
Sarıköklü süd xüsusilə soyuq günlərdə xoş istilik yaradır. Südün yumşaq dadı və sarıkökün ətirli tamı insanı sakitləşdirə bilər. Axşam saatlarında içildikdə günün yorğunluğundan sonra rahatlama hissi verə bilər.
Bu təsir daha çox isti içkinin özündən, südün doyuruculuğundan və içkinin sakit şəraitdə qəbul edilməsindən yaranır. Ona görə sarıköklü südü möcüzəvi yuxu dərmanı kimi təqdim etmək düzgün deyil.
2. İltihab proseslərinə qarşı dəstək ola bilər
Kurkumin üzərində aparılan bəzi araşdırmalar onun bədəndəki iltihab proseslərinə təsir göstərə biləcəyini bildirir. Bu səbəbdən bəzi insanlar əzələ yorğunluğu, oynaq sərtliyi və fiziki gərginlikdən sonra sarıköklü süd içirlər.
Amma mətbəxdə istifadə olunan az miqdarda sarıkök dərman preparatı ilə eyni təsirə malik deyil. Oynaq ağrısı uzun çəkirsə, şişkinlik və hərəkət məhdudluğu varsa, səbəbi müəyyənləşdirmək üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
3. Antioksidant dəstək verə bilər
Orqanizmdə hüceyrələrə zərər verə bilən bəzi maddələr yaranır. Antioksidantlarla zəngin qidalar bu prosesə qarşı bədənə dəstək olur. Sarıkök də bitki mənşəli faydalı birləşmələr daşıyır.
Yenə də bir stəkan sarıköklü süd sağlam qidalanmanı əvəz etmir. Tərəvəz, meyvə, paxlalılar, keyfiyyətli zülal və kifayət qədər su gündəlik qidalanmanın əsasını təşkil etməlidir.
4. Həzmə kömək edə bilər
Bəzi insanlarda sarıkök yeməkdən sonra yaranan ağırlıq hissini azaltmağa kömək edir. Süd isə içkini daha qidalı edir. Lakin süd şəkərinə həssaslığı olan şəxslərdə əksinə, köp, qarın ağrısı və ishal yarana bilər.
Əgər sarıköklü süddən sonra mədə yanması və ya narahatlıq yaranırsa, içkini dayandırmaq lazımdır. Həzm problemləri davamlıdırsa, bunu yalnız sarıköklə aradan qaldırmağa çalışmaq düzgün deyil.
5. Boğazda yumşaqlıq hissi yarada bilər
İsti süd boğazı müvəqqəti olaraq yumşalda bilər. Sarıkökün ətirli olması da içkini daha xoş edir. Bu qarışıq soyuqdəymə zamanı rahatlıq verə bilər, amma virusu məhv edən və ya infeksiyanı sağaldan vasitə sayılmamalıdır.
Qızdırma yüksəkdirsə, nəfəs alma çətinləşirsə, boğaz ağrısı güclüdürsə və ya əlamətlər bir neçə gün keçmirsə, tibbi yardım alınmalıdır. Soyuqdəymə zamanı başqa isti içkilər də faydalı ola bilər. Məsələn, zəncəfil çayının faydaları və düzgün içilmə vaxtı barədə məlumatı da oxuya bilərsiniz.
6. Dəri və ümumi sağlamlıq üçün dolayı dəstək verə bilər
Sarıkökün tərkibindəki bitki maddələri ümumi qidalanmanın bir hissəsi kimi faydalı ola bilər. Lakin sarıköklü süd içməklə dəridəki bütün problemlərin yox olacağını demək doğru deyil.
Dəri səpkisi, qaşınma, qızartı və ya uzunmüddətli quruluq varsa, səbəb allergiya, hormon dəyişiklikləri və ya başqa sağlamlıq problemi ola bilər. Sarıkökü dəriyə çəkmək isə ləkə və qıcıqlanma yarada bilər. Buna görə evdə hazırlanan qarışıqları üzə və yaraya sürtmək məsləhət görülmür.
Sarıköklü süd necə hazırlanır?
Klassik resept
- 1 stəkan süd;
- yarım çay qaşığı sarıkök;
- istəyə görə bir çimdik darçın;
- istəyə görə çox az qara istiot;
- bal əlavə ediləcəksə, 1 çay qaşığı.
Addım 1: Südü qızdırın
Südü kiçik qazana tökün. Orta və zəif odda qızdırın. Südü qaynatmaq lazım deyil. Qaynamağa yaxın olanda ocağı zəiflədin. Çox yüksək istilik südün dibə yapışmasına və dadının dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Addım 2: Sarıkökü əlavə edin
Yarım çay qaşığı sarıkökü südə tökün və qaşıqla yaxşı qarışdırın. Qarışığı təxminən 3-5 dəqiqə zəif odda saxlayın. Bu müddətdə rəng və ətir südə keçəcək.
Addım 3: Əlavələri seçin
İstəsəniz, bir çimdik darçın əlavə edə bilərsiniz. Qara istiotun çox az miqdarı kurkuminin sorulmasına kömək edə bilər. Amma qara istiot mədəsi həssas olan insanlarda yanma yarada bilər.
Bal qatmaq istəyirsinizsə, içki bir qədər soyuduqdan sonra əlavə edin. Balı çox isti südə qatmaq həm dadını dəyişə, həm də lazımsız dərəcədə şirin içki yarada bilər.
Addım 4: Nə qədər gözlətmək lazımdır?
İçkini ocaqdan götürdükdən sonra 3-5 dəqiqə gözlədin. İlıqlaşanda yavaş-yavaş için. Bir dəfəyə çox miqdarda sarıkök qatmaq daha çox fayda demək deyil. Əksinə, mədə narahatlığı yarada bilər.
Nə vaxt içmək daha uyğundur?
Sarıköklü südü axşam yeməyindən 1-2 saat sonra və ya yatmazdan əvvəl içənlər çoxdur. Ancaq süd sizdə köp yaradırsa, gecə qəbul etmək rahat olmaya bilər. Bu halda içkini gündüz sınamaq daha yaxşıdır.
Səhər içmək də mümkündür. Lakin boş mədəyə içildikdə bəzi şəxslərdə yanma yarana bilər. İlk dəfə qəbul edənlər yarım stəkanla başlamalı və bədənin reaksiyasını müşahidə etməlidir.
Sarıköklü süd hazırlayarkən edilən səhvlər
Həddindən artıq sarıkök qatmaq
Rəng daha tünd olsun deyə çox sarıkök əlavə etmək düzgün deyil. Böyük miqdar mədə bulanması, qarın ağrısı və ishal yarada bilər. Gündəlik qidada az miqdar daha təhlükəsiz yanaşmadır.
Qara istiotu məcburi əlavə hesab etmək
Qara istiotun sarıkökün sorulmasına təsiri barədə məlumatlar var. Ancaq bu, hər kəsin içkiyə mütləq qara istiot qatmalı olduğu anlamına gəlmir. Reflüsü və mədə yanması olanlar istiotu əlavə etməməlidir.
Balı çox isti içkiyə qatmaq
Bal içkini şirinləşdirir, amma şəkər miqdarını da artırır. Diabeti olan şəxslər bal əlavə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidir. Darçınlı su haqqında düzgün bilinən və səhv anlaşılan məqamlar da bu baxımdan maraqlı ola bilər.
Kimlərə sarıköklü süd olmaz?
Hamilə və süd verən qadınlar
Yeməklərdə istifadə olunan az miqdar sarıkök adətən fərqli məsələdir. Lakin müalicə məqsədilə çox miqdarda sarıkök, sarıkök kapsulu və ya güclü qarışıqlar qəbul etmək olmaz. Hamilə və süd verən qadınlar əvvəlcə həkimlə danışmalıdır.
Öd kisəsi və qaraciyər problemi olanlar
Sarıkök bəzi insanlarda öd ifrazına təsir göstərə bilər. Öd daşı, öd yollarında tutulma və ya qaraciyər xəstəliyi olanlar bu içkini özbaşına qəbul etməməlidir.
Qan durulaşdırıcı dərman qəbul edənlər
Sarıkök və xüsusilə yüksək miqdarda sarıkök əlavələri bəzi dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Qan durulaşdırıcı dərman içənlər, əməliyyata hazırlaşanlar və qanaxma problemi olanlar ehtiyatlı olmalıdır.
Mədə həssaslığı və süd şəkərinə dözümsüzlük
Reflü, qastrit, xora, süd şəkərinə dözümsüzlük və ya süd zülalına allergiya olan şəxslər bu içkini içdikdə narahatlıq yaşaya bilər. Belə halda laktozasız süd və ya bitki əsaslı içki seçmək mümkün olsa da, onun da sizə uyğun olub-olmadığını nəzərə alın.
Uşaqlar və xroniki xəstələr
Kiçik uşaqlara sarıköklü südü müalicə vasitəsi kimi vermək olmaz. Uşağın allergiyası, mədə problemi və ya qəbul etdiyi dərmanlar varsa, pediatrla məsləhətləşmək lazımdır. Şəkərli, böyrək, qaraciyər və ürək xəstəliyi olan şəxslər də mütəxəssis rəyi almalıdır.
Bitki çayları ilə maraqlanırsınızsa, kəklikotu çayının kimlərə uyğun olub-olmadığı barədə yazını da nəzərdən keçirə bilərsiniz. Axşam rahatlığı üçün isə çobanyastığı çayını nə vaxt içməyin daha münasib olduğu haqqında məlumat faydalıdır.
Tez-tez verilən suallar
Sarıköklü süd hər gün içilə bilərmi?
Sağlam yetkin insan az miqdarda sarıköklə hazırlanmış içkini ara-sıra və ya qısa müddət qəbul edə bilər. Hər gün uzun müddət içmək, xüsusilə də çox sarıkök qatmaq məsləhət deyil. Dərman qəbul edirsinizsə, əvvəlcə həkimdən soruşun.
Sarıköklü süd arıqladırmı?
Xeyr, bu içki təkbaşına arıqlatmır. Südün kalorisi və əlavə olunan bal, şəkər nəzərə alınmalıdır. Çəki azaltmaq üçün ümumi qidalanma, hərəkət və yuxu rejimi birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Qara istiot mütləqdirmi?
Xeyr. Qara istiot əlavə etmək məcburi deyil. Mədə yanması, reflü və həssaslıq varsa, istiotsuz hazırlamaq daha münasibdir.
Süd içə bilməyənlər nə edə bilər?
Laktozasız süd və ya şəkərsiz bitki əsaslı içkilərdən istifadə etmək olar. Ancaq allergiya və xroniki xəstəlik varsa, məhsulun tərkibinə diqqət yetirin. İçki sizdə köp və ağrı yaradırsa, qəbul etməyin.
Yekun
Sarıkökü südə qatmaq nənələrimizdən qalan sadə və ətirli bir ənənədir.
Bu içki soyuq havada bədəni isidə, boğazda yumşaqlıq yarada və axşam rahatlığına kömək edə bilər. Onun əsas dəyəri düzgün miqdarda, uyğun vaxtda və sağlam qidalanmanın bir hissəsi kimi istifadə olunmasındadır.
Sarıköklü südü dərman əvəzi qəbul etməyin. Bədəninizin reaksiyasını izləyin, həddindən artıq istifadə etməyin və davamlı şikayətləri ev üsulları ilə gizlətməyin.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
