Qışın sərt günlərində nənələrimizin mətbəxində bir qab həmişə diqqət çəkirdi: qurudulmuş itburnu. Boğaz qaşınanda, burun tutulanda, halsızlıq çökəndə çox evdə ilk əl atılan vasitələrdən biri məhz itburnu çayı olurdu. Amma bu çayı sadəcə isti suya atıb içmək yetərli deyil. İtburnu çayı hamının bildiyi qədər sadə deyil, çünki onun faydası təkcə “isti içki” olmasında yox, düzgün hazırlanmasında, ölçüsündə və kimlərə uyğun olmasında gizlənir.
Xalq təbabətində itburnu daha çox soyuqdəymə, zəiflik, yaz-yay keçidində yaranan halsızlıq və bədənin ümumi gücdən düşməsi zamanı istifadə olunub. Nənələrimiz deyirdi ki, “itburnu qanın da, canın da dostudur”. Bu sözün içində böyük müşahidə var. Çünki itburnu meyvəsi C vitamini, antioksidantlar və faydalı bitki maddələri ilə zəngindir. Lakin bir incə məqam var: onu çox qaynatmaq, düzgün süzməmək və ya həddən artıq içmək gözlənilən xeyri azalda, hətta bəzi insanlarda narahatlıq yarada bilər.
Elə buna görə də bu yazıda itburnu çayının soyuqdəymədə niyə bu qədər çox məsləhət görüldüyünü, hansı faydaları verdiyini, necə düzgün dəmlənməli olduğunu və kimlərə uyğun olmadığını addım-addım izah edəcəyik. Əgər siz təbii vasitələri sevirsinizsə, qara zirə yağının soyuqdəymə və mədə üçün təsiri, heyva çəyirdəyinin boğaz qıcıqlanmasında rolu və keçibuynuzu bəhməzinin səhər istifadə faydaları barədə yazılar da sizin üçün maraqlı ola bilər.
İtburnu çayı niyə hamının düşündüyü qədər sadə deyil?
Düzgün hazırlanmasa faydası azalır
İtburnunun ən çox dəyərləndirilən tərəfi C vitamini və antioksidantlarla zəngin olmasıdır. Amma C vitamini istiliyə həssasdır. Meyvəni uzun müddət gur odda qaynatdıqda bu faydalı hissənin bir qismi itə bilər. Deməli, məsələ təkcə “içmək” deyil, “necə hazırlamaq” məsələsidir.
Hər bədən üçün eyni deyil
Bəzən insanlar düşünür ki, bitkidirsə, deməli hamıya uyğundur. Halbuki belə deyil. Mədə həssaslığı, böyrək daşı meyli, bəzi dərmanların qəbulu və hamiləlik kimi hallarda itburnu çayı ölçü ilə və ehtiyatla istifadə olunmalıdır.
Soyuqdəymədə köməyi tək bir yerdən gəlmir
İtburnu çayının soyuqdəymədə faydası yalnız bir maddəyə bağlı deyil. Burada isti maye qəbulunun boğazı rahatlatması, bədənin su ehtiyacını dəstəkləməsi, antioksidantların müdafiə gücünə kömək etməsi və ümumi halsızlıq hissini yüngülləşdirməsi birlikdə rol oynayır. Yəni bu, möcüzəvi bir düymə deyil, amma düzgün istifadə olunanda çox dəyərli bir köməkçidir.
Faydaları
İtburnu çayının bədənə təsiri
- İmmuniteti dəstəkləyə bilər. İtburnu C vitamini ilə zəngin bitkilərdən sayılır. Bu vitamin bədənin müdafiə sistemində mühüm rol oynayır. Xüsusən mövsüm keçidlərində və soyuq havalarda bədənin toparlanmasına kömək edə bilər.
- Soyuqdəymə zamanı boğazı rahatladır. İsti itburnu çayı boğazda quruluq, yüngül qıcıqlanma və narahatlıq hissini azalda bilər. Bu təsiri artırmaq üçün bəzi evlərdə az miqdarda bal da əlavə olunur. Amma bir yaşdan kiçik uşaqlara bal verilməməlidir.
- Halsızlıq hissini yüngülləşdirə bilər. Soyuqdəymədə iştahasızlıq və gücsüzlük çox olur. İtburnu çayı həm maye qəbulunu artırır, həm də bədəni bir qədər canlandırır.
- Antioksidant dəstək verir. İtburnuda olan faydalı bitki maddələri hüceyrələri qoruyan antioksidant xüsusiyyət daşıyır. Bu da bədənin gündəlik yüklənməsinə qarşı dəstək deməkdir.
- Həzmə yüngül kömək edə bilər. Bəzi insanlarda ilıq itburnu çayı yeməkdən sonra ağırlıq hissini azaltmağa kömək edir. Lakin mədə turşusu çox olanlarda əksinə narahatlıq yarada bilər.
- Dəriyə dolayısı ilə fayda verə bilər. Su qəbulunun artması və antioksidant təsir dərinin solğun görünüşünü bir qədər yaxşılaşdıra bilər. Bu, birbaşa kosmetik təsir deyil, bədənin içdən dəstəklənməsidir.
- Yüngül sidikqovucu təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən bəzi insanlarda şişkinlik hissinin azalmasına kömək edə bilər. Amma bu təsir hər kəsdə eyni olmur.
Qış aylarında niyə daha çox xatırlanır?
Qışda hava quruyur, infeksiyalar artır, bədən daha tez yorulur. Belə vaxtlarda isti bitki çayları insanın həm ruhunu, həm bədənini rahatladır. İtburnu burada önə çıxır. Çünki tərkibi sadə çaydan bir qədər daha zəngin hesab olunur. Bu baxımdan qızılgül çayının rahatladıcı təsiri və cəfərinin düzgün istifadəsi ilə birlikdə düşünüləndə qış süfrəsində təbii dəstək vasitələri daha aydın görünür.
Hazırlanma qaydası
Ən düzgün dəmləmə üsulu
İtburnu çayını hazırlayarkən əsas məqsəd meyvənin faydalı hissəsini qorumaqdır. Buna görə çox gur qaynatmaq əvəzinə dəmləmə üsulu daha uyğun sayılır.
Lazım olanlar
- 1 xörək qaşığı qurudulmuş itburnu
- 250-300 ml isti su
- İstəyə görə 1 çay qaşığı bal və ya bir dilim limon
Addım-addım hazırlanması
- İtburnunu yüngülcə yuyun.
- Meyvələri azca əzin və ya ortadan iki yerə bölün. Bu, faydalı hissənin suya keçməsini asanlaşdırır.
- Su qaynadıqdan sonra 1-2 dəqiqə gözləyin. Çox gur qaynar suyun birbaşa üstünə tökməmək daha yaxşıdır.
- İtburnunu dəmliyə və ya qapaqlı qaba əlavə edin.
- Üzərinə isti su tökün və qapağını bağlayın.
- 15-20 dəqiqə dəmlənməyə qoyun. Daha tünd istəyənlər 25 dəqiqəyə qədər gözləyə bilər.
- Mütləq yaxşı süzün. İtburnunun içində xırda tüklü hissələr olur, bunlar boğazda qıcıqlanma yarada bilər.
- İlıq halda için. Bal əlavə edəcəksinizsə, çay çox isti olmayanda qatın.
Nənələrimizin resepti
Nənələrimiz soyuqdəymə başlayanda itburnunu tək dəmləməzdi. Onlar bəzən ona bir az cökə, az miqdarda heyva qabığı və ya bir qaşıq keçibuynuzu bəhməzi əlavə edərdi. Məqsəd dadı gücləndirməkdən çox, boğazı yumşaltmaq və bədəni istilətmək idi. Əgər təbii qarışıqları sevirsinizsə, semizotunun bədənə faydaları və ağ tutun güc verən xüsusiyyətləri barədə yazılar da maraqlı ola bilər.
Bir sadə nənə resepti belədir:
- 1 xörək qaşığı itburnu
- 1 çay qaşığı cökə
- 1 nazik dilim zəncəfil (istəyə görə)
- 300 ml isti su
Bunları qapaqlı qabda 15 dəqiqə dəmləyin, süzün və ilıq halda için. Bu qarışıq xüsusən üşütmə hissi olan günlərdə rahatlıq verə bilər.
Nə vaxt içməli?
- Səhər yeməyindən sonra bir fincan
- Günorta və ya axşama yaxın bir fincan
- Soyuqdəymə zamanı gündə 1-2 fincan yetərlidir
Acqarına içmək hər kəs üçün uyğun deyil. Mədəsi həssas olanlarda narahatlıq verə bilər. Gecə çox içildikdə bəzi insanlarda tez-tez sidiyə çıxmağa səbəb ola bilər.
Kimlərə olmaz?
Əks göstərişlər və xəbərdarlıqlar
- Mədə həssaslığı olanlar: Qıcqırma, yanma və ya turşuluq problemi olanlarda itburnu çayı narahatlıq yarada bilər.
- Böyrək daşı meyli olanlar: Xüsusən oksalatla bağlı problemi olan şəxslər tez-tez və çox miqdarda istifadə etməzdən əvvəl həkimlə danışmalıdır.
- Qan duruldan dərman qəbul edənlər: Müntəzəm dərman qəbul edənlər bitki çaylarını belə nəzarətsiz istifadə etməməlidir.
- Hamilə və süd verən qadınlar: Az miqdarda istifadə çox vaxt problem yaratmasa da, daimi və yüksək miqdarda qəbul üçün həkim məsləhəti vacibdir.
- Kiçik yaşlı uşaqlar: Uşaqlara miqdar çox verilməməlidir. Bal əlavə ediləcəksə, bir yaşdan kiçik uşaqlara olmaz.
- Şəkər xəstələri: Çayın özündən çox, içinə əlavə olunan bal və ya şəkərə diqqət etmək lazımdır.
Unutmayın, təbii olan hər şey zərərsiz demək deyil. Xüsusən xroniki xəstəliyi olanlar, gündəlik dərman qəbul edənlər və allergiyaya meyilli şəxslər ehtiyatlı olmalıdır.
FAQ
İtburnu çayını hər gün içmək olar?
Ölçü ilə içmək olar. Adətən gündə 1-2 fincan kifayətdir. Uzun müddət və çox miqdarda istifadə etmək düzgün deyil.
Soyuqdəyməni tam sağaldır?
Xeyr, itburnu çayı xəstəliyi təkbaşına müalicə edən vasitə deyil. Amma boğazı rahatlatmağa, maye qəbulunu artırmağa və bədənin toparlanmasına kömək edə bilər.
İtburnu qaynadılmalıdır, yoxsa dəmlənməlidir?
Ən uyğun yol dəmləməkdir. Uzun müddət güclü odda qaynatmaq bəzi faydalı hissələrin azalmasına səbəb ola bilər.
Bal və limonla birlikdə içmək olarmı?
Bəli, çox isti olmayanda az miqdarda bal və limon əlavə etmək olar. Bu, həm dadı yumşaldır, həm də boğaz üçün daha rahat içim yaradır.
İtburnu çayı sadə görünən, amma düzgün istifadə olunanda dəyəri artan təbii vasitələrdəndir. Soyuqdəymə zamanı ilıq halda içildikdə boğazı yumşalda, bədənə maye dəstəyi verə və ümumi halsızlığı bir qədər yüngülləşdirə bilər.
Lakin əsas sirr onun dəmlənməsində, düzgün süzülməsində və ölçüsündədir. Nənələrimizin təcrübəsi ilə bugünkü bilikləri birləşdirəndə görürük ki, itburnu çayı doğrudan da qışın sakit, güvənli köməkçilərindən biridir.
Bu məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakterlidir. İstifadə etməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.
